هانس کریستین آندرسن.(2)

کتاب خاموش.
کنار جاده فرعی در جنگل یک مزرعه متروک قرار داشت. آدم باید از وسط حیاط می‎گذشت. در آنجا خورشید می‎درخشید، تمام پنجره‎ها باز بودند. زندگی و فعالیت در داخل حکفرما بود. اما در حیاط، در یک آلاچیق پوشیده شده از گیاهِ یاس بنفش پر گل یک تابوت باز قرار داشت. مرده در داخل این تابوت قرار داده شده بود، و قرار بر این بود که قبل از ظهر به خاک سپرده شود. هیچ کس آنجا نایستاده بود و با نگاهی پر از غم و عزا به مرده نگاه نمی‎کرد، هیچ کس بخاطر او گریه نمی‎کرد. صورت میت توسط یک پارچه سفید پوشیده شده بود و در زیر سرش یک کتاب بزرگ و ضخیم قرار داشت که کاغذ کلفت صفحاتش خاکستری رنگ بودند. و در میان هر صفحه گل‎های خشک شده‎ای قرار داشتند که آنجا حراست و فراموش گشته بودند، و مجموعه کاملی از گیاهان خشکی که از جاهای مختلف حمع‎آوری شده بودند را تشکیل می‎دادند. کتاب باید با او در قبر قرار می‎گرفت، این را خود او درخواست کرده بود. به هر یک از گل‎ها یک فصل از زندگی او گره خورده بود.
ما پرسیدیم "مرده چه کسی است؟" و جواب این بود: "دانشجوی قدیمی از اوپسالا! او زمانی مرد لایقی بوده است، محققی زبان‎شناس و توانا به آواز خواندن و نویسندگی. اما بعد مشکلی برایش پیش می‎آید، و او تمام افکار و خودش را در کنیاک غرق می‎سازد. و هنگامی که سلامتی‎اش ویران می‎گردد به این روستا می‎آید. اوقاتی که افکار سیاه بر او غلبه نداشتند مانند کودکی متدین بود، اما وقتی آنها بر او چیره می‎گشتند، او نیروی خود را دوباره به دست می‎آورد و مانند حیوانی که می‎خواهند شکارش کنند در جنگل به اطراف می‎دوید. و وقتی ما او را دوباره می‎گرفتیم و راضی‎اش می‎ساختیم که در این کتاب به گیاهان خشک نگاه کند، او می‎توانست تمام روز بنشیند و یک گیاه را بعد از گیاه دیگری تماشا کند. و در این مواقع اغلب از گونه‎هایش اشگ به پائین جاری می‎گشت. خدا می‎داند در این لحظات به چه فکر می‎کرده است! اما خواهش کرد که کتاب را درون تابوتش بگذارند، و حالا کتاب زیر سر اوست، و کمتر از یک ساعت دیگر باید درِ تابوت را ببندند و او راحت در قبر خواهد غنود."
ــ ناتمام ــ

هانس کریستین آندرسن.(1)

پروانه.(1)
بنابراین به سمت گل‎های شقایق پرواز می‎کند؛ این گل‎ها برایش اما کمی تلخ بودند، بنفشه‌ها حرارتشان زیاد بود، گل‎های درختِ نمدار کوچک بودند و خویشاوندان زیادی هم داشتند. گل‎های درخت سیب _ بله، او با خود فکر کرد که البته آنها مانند گل‎های سرخ زیبا دیده می‎شوند، ولی امروز شکوفه می‎دهند تا فردا به زمین سقوط کنند. گل نخودفرنگی بیشتر از همه مورد علاقه‎اش قرار گرفت، سرخ و سفید بود، لطیف و ظریف، و به آن دسته از دختران خانه‎داری تعلق داشت که با وجود زیبا بودن برای آشپزخانه هم مناسبند؛ او خود را آماده کرده بود تا درخواست عاشقانه‎اش را درمیان بگذارد _ که چشمش در کنار گل لوبیا به پوسته‎‎ای که به نوکش شکوفه پژمرده‎ای آویزان بود می‎افتد و می‎پرسد: "این کیه؟" و گل لوبیا جواب می‎دهد "خواهرم."
پروانه می‎گوید "آه، پس اینطور! آیا شما هم دیرتر اینچنین دیده خواهید گشت؟" و چون از این موضوع شوکه شده بود از آنجا پرواز می‎کند.
بوته پر از گل پیچ امین‎الدوله از روی نرده آویزان بود، چنین دوشیزه‎هائی آنجا فراوان بودند، با صورت‎های دراز و رنگ زرد، نه، او از چنین گل‎هائی خوشش نمی‎آمد. اما پس کدام گل را دوست داشت؟
بهار رفت، تابستان به پایان رسید و پائیز آغاز شده بود؛ اما او هنوز مردد بود.
گل‎ها حالا در باشکوه‎ترین جامه خود ظاهر می‎گشتند _ اما به عبث.
آنها تازه نبودند و بوی عطر جوانانه نمی‎دادند. قلب همیشه خواهان بوی خوش است، اگر هم که دیگر جوان نباشد، و به خصوص در نزد گل کوکب و گل شقایق از بوی خوش کم پیدا می‎گشت. از این رو پروانه به گل نعناع در سطح هموارتر زمین مراجعه می‎کند.
این بوته شکوفه کم دارد، اما خودش کاملاً مثل شکوفه است، از پائین تا بالایش معطر است، در هر برگش بوی گل است. پروانه به خود می‎گوید: "این گل را خواهم گرفت!"
و حالا او از گل نعناع خواستگاری می‎کند.
اما بوته نعناع شق و ساکت آنجا ایستاده بود و به او گوش می‎داد؛ و عاقبت می‎گوید: "دوستی، آری! اما نه بیشتر! من پیرم، و شما هم پیر هستید؛ البته ما می‎توانیم خیلی خوب با همدیگر زندگی کنیم، اما به ازدواج همدیگر در آمدن _ نه! لازم نیست دیگر در این سن و سال خودمان را گول بزنیم!
چنین شد که پروانه همسری نصیبش نگشت. او برای انتخاب همسر خیلی طول داده بود، و نباید این کار را می‎کرد! پروانه، همانطور که آن را می‎نامند یک عزب باقی می‎ماند.
اواخر پائیز و  هوا ابری و بارانی بود. باد سرد چنان با شدت بر پشت درخت‎های پیرِ بید می‎کوبید که درونشان به صدا افتاده بود. این هوا مناسبِ پرواز با لباس تابستانی نبود؛ اما پروانه هم در بیرون مشغول پرواز نبود؛ او بر حسب تصادف در جائی که با آتش اجاق کاملاً مانند تابستان گرم بود گرفتار شده بود؛ او می‎توانست زندگی کند؛ اما او گفت "زندگی کافی نیست. تابش آفتاب، آزادی و یک گل کوچک هم باید داشت!"
و او به سمت پنجره پرواز می‎کند، اما دیده می‎شود، مورد تحسین واقع می‎گردد و با سوزنی که در بدنش فرو می‎کنند او را در یک جعبه نمایش قرار می‎دهند؛ کار بیشتری نمی‎شد برای او انجام داد.
پروانه می‎گفت: "حالا من هم مانند گل بر روی ساقه نشسته‎ام! البته کار چندان مطلوبی نیست! تقریباً مانند این است که ازدواج کرده و گیر افتاده باشی!" _ پروانه به این طریق به خود قدری دلداری می‎داد.
گیاهان گلدان در اتاق می‎گفتند: "این دلداری خوبی نیست!"
پروانه اما معتقد بود که چون گیاهان گلدان خیلی با انسان‎ها در معاشرت‎اند بنابراین نمی‎شود به آنها اعتماد کرد!"
ــ پایان ــ

دو کلمه هم از مادر عروس!

نقاشی که زن زیبائی را بر بوم نقاشی‎اش می‎کشد، همواره در برابر دیدگانش مدلی زیباتر از نقش نشسته بر بومش ایستاده است ...
***
خود را عاشق هنر می‎پنداشت، از سر و کول خانه‎اش عکس و مجسمه‎های زنان و مردانی لخت از هنرمندانی معروف را که بابت خریدشان مبالغ هنگفتی پرداخته بود بالا می‎رفت، اما با عکس‎های هنری زن زیبای هموطنش مشکل داشت و از این می‎ترسید نکند دخترش این زن را سرمشق خود قرار داده و روزی هوس مدل شدن به سرش افتد!
***
و جالب‎تر اینکه تمام این هیاهو بخاطر آن عکس هنری اما برای همسایه دیگر ما که فرزندانش همگی مذکر بودند از اهمیت خاصی برخوردار نبود!

هانس کریستیان آندرسن.

پروانه.
پروانه می‎خواست از میان گل‎ها برای خود یک عروس خیلی لطیف انتخاب کند. عاقبت نگاهی ارزیابانه به تمام گل‎ها می‎اندازد و درمیابد که همه آنها مانند دوشیزه‎ای هنوز عاشق نگشته کاملاً ساکت و عفیفانه بر روی ساقه‎های خود نشسته‎اند؛ اما تعدادشان بسیار زیاد بود و کار انتخاب کردن را خیلی خسته کننده می‎ساخت. پروانه از این تلاش خوشش نیامده و به قصد ملاقات با گل مینا پرواز می‎کند. فرانسوی‎ها این گل کوچک را مارگریته می‎نامند؛ آنها این را هم می‎دانند که مارگریته می‎تواند پیش‎گوئی کند، و وقتی مردمِ عاشق، همانطور که اغلب اتفاق می‎افتد، یک گل‎برگ بعد از دیگری از آن می‎چینندْ در این حال از هر گل‎برگ یک سؤال در باره معشوق خود می‎پرسند: آیا با قلبش دوستم دارد؟ - آیا مرا زیاد دوست دارد؟ - یک کم دوست دارد؟ - اصلاً دوستم ندارد؟ و از این قبیل سؤال‎ها. هر کس به زبان خودش سؤال می‎کند. پروانه هم پیش مارگریته آمده بود تا از او بپرسد، اما او گلبرگ‎های مینا را نچید، بلکه بر هر گل‎برگ بوسه‎ای نشاند، زیرا او معتقد بود که با خوبی و مهربانی کارها بهتر پیش می‎روند.
او به گل مینا می‎گوید: "مارگریته، بهترین گل مینا! بهترن بانو در بین گل‎ها شمائید، شما می‎توانید پش‎گوئی کنید _ خواهش می‎کنم، لطفاً به من بگوئید کدام گل را بدست خواهم آورد؟ کدام گل عروس من خواهد گشت، _ اگر من این را بدانم بلافاصله به سویش پرواز و از او خواستگاری خواهم کرد."
اما مارگریته از اینکه پروانه او را با وجود دوشیزه بودن بانو خطاب کرده عصبانی بود و جواب او را نمی‎داد _ بین دوشیزه و بانو تفاوت وجود دارد! پروانه برای دومین و سومین بار سؤالش را تکرار کرد؛ اما وقتی گل مینا ساکت ‎ماند و یک کلمه هم نگفت، او هم دیگر اصرار نکرد، بلکه از آنجا بی‎درنگ برای اظهار عشق به پرواز ‎آمد.
روزهای اول فصل بهار بود، گل‎های برف و زعفران شکوفه داده بودند. پروانه با خود فکر کرد که آنها خیلی لطیف‎اند‎، اما نابالغ‎! _ او، مانند همه پسرانِ جوان چشمش پیِ دخترانِ مسن‎تر می‎گشت.
ــ ناتمام ــ

صبحانه.(39)

وقتی با مرغان عشقم از تو حرف می‎زنم و یکی از آنها با شوخی بی‎مزه‎ای حرفم را قطع می‎کند و من عصبانی می‎شوم، همگی با هم تند و تند می‎خوانند "دیوونه باز عاشق شده!" و به من می‎خندند.
***
من همیشه فکر می‎کردم خدایِ تنبلی‎ام، اما دیروز این رفیق نازنینم اشتباه بودن این فکر را به من ثابت کرد و نشانم داد که در این کار امام هم نیستم. دیروز برای درمان ناراحتی روحی‎اش‎ پیش خانم روان‎پزشک رفته بود. قرار بر این بود که از طریق گفتگو مشکلش حل گردد، اما او بعد از چند دقیقه از روی تنبلی به خانم روان‎پزشک پیشنهاد داده بود که بجای کندوکاوِ دوران دورِ کودکی و گفتگو در باره آنها هیپنوتیزش کند تا سریع و راحت‎تر مشکل اصلی پیدا و حل گردد!
***
این هم از جمله‎های قصار همین رفیق تنبل بنده است که برای به تور انداختن دختران بی‎گناه همیشه به کار می‎برد: به اندازه سه تا مردِ عاشق دوستت دارم!
ــ ناتمام ــ

نامه گربه‌ای از جهان مردگان.

من غمگین می‎شوم وقتی تو بخاطر به دست آوردن چهل/پنجاه سنتِ بیشتر سلامتی هموطن خود را به تخم‎ات هم حساب نمی‎کنی و گوشت فاسد به مشتری می‎اندازی، و عصبانی می‎شوم وقتی تو خود را مبارز، با فرهنگ، انقلابی و مخالف حکومت‎های جابر جهان هم به حساب می‎آوری، و تعجب می‎کنم که چرا وقتی کسی در ازاء گرفتن خانه و ماشین و شغلی نان و آب‎دار سر آدم را می‎بُرد تو دلخور می‎شوی!

عاشق گشتن سعادت است.(5)

مزاح کریستالی‎ست که فقط در دردی عمیق و دائمی رشد می‎کند. مردم سالم وقتی هر از گاهی اخباری از این دست می‎خوانند: که کمدین بسیار محبوب و موفقی ناباورانه خود را در اثر دچار به مالیخولیای آنی غرق ساخته است، بر روی پاهای خود می‎کوبند، قاه قاه می‎خندند و سپس متعجب گشته و کمی می‎‎‎‎‎رنجند.
(از "سفر نورنبرگ" 1925)
***
مناسبت‎های متعددی برای مأیوس گشتن از انسانیت وجود دارند. اما چون ناامیدی روندی غیرمنطقی‎ست، بنابراین باید تحمل کرده و به کرات با عقل، صبر و همچنین با طناب دارِ مزاح بیازمائیم.
(از نامه‎ای به گرهارد کیرشهوف در آگوست سال 1949)
***
تمام موضوعات و تیترهای طنزنویسان _مهم نیست مایل به نوشتن چه چیزی باشند_ بهانه‎ای بیش نیستند، در حقیقت همۀ آنها همیشه فقط یک موضوع دارند: غم و اندوه زندگی خراب انسان و تعجب از اینکه با این وصف این زندگی پُر از بدبختی چنین زیبا و ارزشمند می‎تواند باشد.
(از سفر نورنبرگ 1925)
***
زندگی عاشق قرار داده شدن حوادث خنده‎دار در کنار وقایع عمیق و جدی‎ست.
(از برگ آلبومی بی تاریخ)
***
تمام طنزهای سطح بالا با خود را جدی به حساب نیاوردن آغاز می‎گردند.
(از گرگ بیابان 1925-1927)
***
[به منتقدانم]
من نه کاتولیکم و نه بودیست،
نه یهودی و نه مسلمان. من یک شاعرم،
یک نقاش و همچنین یک باغبان، مختصر اینکه: یک مزرعه ساده‎-، جنگل- و قادر مطلق چَمنستانم.
(1959)
***
شادی نه اتلاف وقت است، نه از خود راضی بودن. شادی بالاترین دانش است و عشق، بله گفتن به تمام واقعیت‎هاست و بیداری‎ بر لبه تمام اعماق‎ها و پرتگاها.
(از Glasperlenspiel 1931-1942)
***
شادی فضیلت مقدسین و شوالیه‎ها و راز زیبائی و ماده واقعی هر هنریست. شاعری که شکوه و ترس زندگی را در گام‎های رقصان اشعارش می‎ستاید و نوازنده‎ای که آن را می‎نوازد آورنده نورند، افزایش‌دهنده شادی و روشنائی بر روی زمین‎اند، اگر هم که ابتدا ما را به گریه و تنش‎های دردناک اندازند.
(از Glasperlenspiel  (1931-194
ــ پایان ــ

عاشق گشتن سعادت است.(4)

مزاح، واسط میان آرمان و واقعیت است.
(از "سفر نورنبرگ" 1925)
***
برای اینکه به اشتباه مرتکب جدی گرفتن این زندگی مضحک نشویم باید از صرفه‌جوئی در مصرف جادو پرهیز کنیم.
(از کارت پستالی به ویلهلم هکر در پایان سال 1920)
***
برای کسی که در برابر حماقت دارای یک درجه عقل بیشتر است اسلحه دیگری بجز مزاح برایش باقی نمی‎ماند.
(از نامه‎ای به هانس هسه در ژوئیه سال 1950)
***
وقتی آدم با مردم دیوانه سر و کار داد بهترین کار وانمود کردن به عاقل بودن است.
("کفتکو با پدر" از برونو هسه  در تاریخ 23.01.1961)
***
سخن پُر شور چیز زیبائی‎ست و برازنده انسان‎های جوان. برای مردم پیر اما مزاح، لبخند، جدی نگرفتن، تبدیل جهان به یک عکس و مشاهد همه چیز طوری که انگار بازی ابرهای فرار شبانه‎اند مناسب‎تر است.
(از "ابرهای شبانه" 1926)
***
در جهان زندگی کردن، طوری که انگار جهانی وجود ندارد، از قانون حمایت کردن، طوری که انگار بالای قانون ایستاده‎ای، مالک گشتن، طوری که انگار مالک هیچ چیز نیستی، گذشت کردن، طوری که انگار گذشتی در کار نیست _ تمام این درخواست‎های فرموله گشته و اغلب دوست‎داشتنی و حکمت سطح بالای یک زندگی تنها با مزاح قادر به تحقق‎اند.
(از "گرگ بیابان" سالهای 1925-1927)
***
هرچه دلقک بزرگ‎تر باشد، هرچه ناگوارتر و درمانده‎تر‎ حماقت ما را به فرم مضحکی نشان ‎دهد، آدم بیشتر باید بخندد! اما چه زیاد همه میل به خندیدن دارند! مسافت طولانی‎ای را در سرما تا خارج از شهر می‎روند، پول می‎پردازند، مدت طولانی‎ای انتظار می‎کشند، در نیمه شب به خانه بازمی‎گردند، فقط به این خاطر که بتوانند چند لحظه بخندند.
(از "سفر نورنبرگ" 1925)
ــ ناتمام ــ

مرگ چیز شگفت‌انگیزیست.

مرگ گاهی روح است در بدن که با بسته گشتن چشم به نیت خوابی ابدی بال‎ درآورده و به سمتی می‎پرد،
گاهی نعمتی‌ست برای پایان درد و رنج و
گاهی نیز بذر زندگی‌ست‎ در مغز.