مرگ برمکیان. (20)


سوگواری ابدی
شب سیاهی‌ست، و باران می‌بارد.
در دریاچۀ زیتون در رقه باران می‌بارد.
بر روی دریاچه کاملاً تاریک است، فقط یک نور سبز رنگ آهسته از سمت چپ به سمت راست می‌رود و دوباره برمی‌گردد ــ سپس دوباره به سمت راست و سپس دوباره به سمت چپ ــ مانند آونگ یک ساعتِ جهانیِ بزرگ.
و در پشت نور سبز رنگ خلیفه بزرگ هارون الرشید در ردای سبز رنگش چهارزانو آنجا نشسته است ــ با پشت خمیده ــ اندوهگین و فرورفته به فکر ــ بی‌حرکت مانند یک بت هندی.
خلیفه در قایقش که با برزنتِ ضخیم سرپوشیده شده کاملاً تنها است. قایق بوسیله یک قایق پاروئی توسط طناب درازی که در تاریکی قابل دیدن نیست کشیده می‌شود؛ قایق پاروئی هم قابل شنیدن نیست؛ طناب‌های دراز با برزنت در اتصالند و باید بسیار با دقت از آنها استفاده شود.
و هارون برمکی‌ها را به خاطر می‌آورد.
هیچ قطره اشگی به چشمش نمی‌آید؛ او در تنهائی خود آنقدر گریه کرده بود که دیگر نمی‌تواند گریه کند.
او زمزمه می‌کند: "چرا من آنقدر احمق بودم که به عشق و دوستی باور داشته باشم؟ من بخاطر باورم مجازات وحشتناکی می‌شوم. الله نمی‌خواهد که ما باور داشته باشیم."
در پشت ساحل نوازندگانِ فلوت آهنگ‌های غمگینی می‌نوازند ــ آهنگ‌های محلیِ خردمندانۀ قدیمیِ عربی که از وفاداری و خیانت تعریف می‌کنند.
تصاویر قدیمی از برابر چشمان خستۀ بزرگ می‌گذرند. او دوباره جعفرِ زنده دل و مغرورش را در ردای زردِ مرواریددوزی شده می‌بیند.
اروپائی‌ها توسط دوربین مخصوص اپرای خود می‌توانند هر آنچه را که هارون می‌بیند تماشا کنند.
تمام صحنه‌های نمایش یک بار دیگر سریع به دنبال هم می‌گذرند ــ شادیِ بیش از حدِ هارون و درد وحشتناکش ــ صحنۀ مستیِ بزرگ در کاخ خورشید طولانی‌تر می‌ماند ــ سپس اما آن چیز وحشتناک می‌آید ــ مسرار با جلادانش خشمگینند ــ و برمکی‌ها می‌میرند ــ آهسته ــ در عذابِ شکنجه‌ای وحشتناک.
نوازندگان فلوت همچنان می‌نوازند.
قایق با نور سبز رنگ از سمت راست به سمت چپ و از سمت چپ به سمت راست می‌رود ــ اما مرتب آهسته‌تر ــ مرتب آهسته‌تر ــ مرتب آهسته‌تر ــ مانند یک ساعت بزرگِ خسته که بزودی از کار خواهد افتاد.
نوازندگان فلوت همچنان می‌نوازند.
و تصاویر قدیمی غیرقابل تبعیدند.
آهسته یک قطره بزرگ اشگ بر روی گونه فرو رفته هارون بیچاره راه می‌افتد.
باران سریع می‌بارد.
هارون با قایقش آهسته به اینسو و آنسو می‌راند ــ شب تاریک باقی می‌ماند.
باران سریع می‌بارد.
پرده آهسته پائین می‌آید.
*

پرده خاکستری رنگ است و وسطِ آن سرِ بسیار بزرگ یک مرد سالخورده با چشمان احمقانۀ بی‌فروغ، مو و ریش سفید و گونه‌های کاملاً فرو رفته را نشان می‌دهد.
شیرهای آبیِ روشن در یک ردیف آهسته به سمت اروپائی‌ها می‌روند و کاملاً نزدیک آنها توقف می‌کنند.
انسان‌ها دهان خود را قفل می‌کنند و سر را کاملاً به سمت عقب می‌برند تا بتوانند سرهای عظیم شیرها را در هوا ببینند. شیرها بطرز وحشتناکی پهناور و بزرگ مانند کوه هستند.
و حالا پنج شیر چنان غرش وحشتناکی می‌کنند که زمین می‌لرزد و اروپائی‌ها از پشت بر زمین می‌افتند. قوی‌ترین صدای آذرخش و صاعقه در برابر این غرش هیچ است.
و شیرها در حال غرشی صاعقه‌وار آهسته دوباره سی قدم به عقب می‌روند، یک بار دیگر با دُم ضربه وحشتناکی به زمین می‌کوبند و سپس ساکت می‌شوند. پیکس اول صحبت می‌کند، و صدایش مانند یک ترومبونِ فوق‌العاده بزرگ طنین می‌اندازد.
پیکس می‌گوید: "آدم از این نمایش متوجه می‌شود که عشق و دوستی چقدر می‌توانند نابود کننده باشند."
پوزه‌های بسیار بزرگ شیرها برای یک لحظه از حالت عادی خارج می‌شود ــ اما بلافاصله بعد از آن به یک لبخند مضحکِ مهربانه تبدیل می‌گردد. و شیرها یال‌های آبی‌شان را تکان می‌دهند.
فریم می‌گوید: "ما به شما خردِ سلیمان را اعلام کردیم!"
اُلی خشن فریاد می‌زند: "این فقط یک نمایش برای خلق بود!"
کِناف در حال آه کشیدن می‌گوید: "زن‌هایتان را علیه ما تحریک نکنید، آنها طرفدار ما هستند، اگر که نجیب باشند." و این را به حرفش اضافه می‌کند: "مرگ بر دار و دستۀ تنفروشان!"
پلوسا می‌گوید: "ما هرگز نمی‌توانیم بمیریم، و کلمات ما هم نخواهند مُرد. اگر شماها این را باور نمی‌کنید بنابراین در اشتباهید. حالا ما از شماها درست و حسابی انتقاد کردیم ــ ما را فراموش نکنید!"
و بعد از این حرف پنج شیر در دستۀ کُر می‌غرند:
"زنده باد حرمسرا در تمام جهان!"
پژواک‌های راه دور این را ریشخندِ مخوفانه‌ای می‌کنند ــ و شیرها به آن می‌خندند ــ بسیار مهربانانه و دوستانه.
سر غول‌پیکر رایفو بر بالای پرده ظاهر می‌شود، در شرق صاعقه می‌زند ــ سریع و شدید ــ و یک پرتوِ پهناورِ صاعقه ناگهان کاملاً نزدیک به رایفو به پرده می‌خورد، طوریکه پرده را به دو قسمت تقسیم می‌کند و شعله‌ور می‌سازد ــ در شعله‌های آبیِ روشن!
و حالا رایفو با گروه ارواحش کاملاً آزاد در برابر اروپائی‌ها ایستاده است.
رایفو غول‌پیکر می‌گوید: "به خانه‌هایتان بروید! و در باره ما فکر کنید! شایسته در باره ما فکر کنید! سحر نزدیک است! باد صبحگاهی برای بدهکاری‌هایتان خوب است!"
و باد صبحگاهی اروپائی‌ها را که کاملاً گنگ هستند به هوا بلند می‌کند، و آنها را با خود از بالای دریا از سمت غرب و شمال به خانه می‌برد ــ به خانه ــ ــ ــ
صاعقه‌های آبیِ روشن مانند شاپرک‌هایِ در پرواز به سرعت از میان آسمانِ صبحگاهی می‌گذرند. پدر پیر شیرها بیدار است!
ارواح باید بروند ــ زیرا که صاعقه تمام کویرِ پهناور را کاملاً روشن ساخته است ــ پدر پیر شیرها عصبانیست!    
ارواح باید عجله کنند.
رایفو با گام‌های قدرتمند به آنجا می‌رود ــ در حال خندیدن و در حالیکه جادوگرانش در ریش انبوهش تاب می‌خورند زمزمه می‌کند:
"مشرق‌زمین بزرگ است، و حالا اروپا در باره ما فکر می‌کند!"
قوم اروح مانند یک گردباد به دنبال رایفو می‌رود ــ مانند گردبادی از اروح!
شیرهای آبیِ روشن خود را از پاهای رایفو بالا می‌کشند ــ و غولِ خوب حیوان‌های زیبایش را نوازش می‌کند، طوریکه شیرها از صمیم قلب خُرخُر می‌کنند.
فیکس از میان ایران عبور می‌کند ــ و در حالیکه در شرق اولین پرتوهای خورشید بر روی لبه زمین می‌جهد ــ گروه بزرگ ارواح بسیار چابک در تنگه‌های عمیق صخره‌ای کوه دماوند ناپدید می‌گردند!
خورشید در شرق طلوع می‌کند!
ــ ــ ــ ــ ــ
مشرق‌زمین همچنان بزرگ باقی می‌ماند!
*
ــ پایان ــ

مرگ برمکیان. (19)


تنهائی
ماهِ پیر چادرهای مهِ خاکستری رنگ را روشن می‌سازد، طوریکه آنها آهسته به بالا صعود می‌کنند و خود را بر بالای درخت‌های باغ می‌کشند و سپس بر بالای آب‌های دجله مانند ابرهای شبنم رانده شده به نوسان می‌آیند.
بوی آبِ شکوفه بیدِ ایرانی می‌آید. عاباساه در برابر ایوان یک خانۀ کوچک چوبی نشسته است.
خواهر قهوه‌ای رنگ خلیفه پیر شده است. دیگر برای او دردسر زیادی ایجاد نمی‌کنند.
مدت‌هاست زمانه‌ای که مردها در باره عاباساهِ باهوش فکر می‌کردند گذشته است. جذابیت‌های بی‌شمار زن از بین رفته‌اند، او زشت به نظر می‌رسد ــ صورت که موهای خاکستری نامنظم بر رویش ریخته است فقط چین و چروک نشان می‌دهد و هیچ ردی از دوستی در آن نیست. سه سال تنهائیْ سیری‌ناپذیری بی‌حد او را شکسته است.
ماهِ کامل بر روی صورتش می‌تابد، و یک کنیز آرام پیش او می‌آید. کنیز هیچ چیز نمی‌گوید، او فقط یک کوزه کوچک با صابون خوش عطری را در برابر عاباساه قرار می‌دهد و سپس می‌خواهد برود.
اما عاباساه او را نگهمیدارد و با ملایمت می‌گوید:
"هنوز نرو! من خیلی تنها هستم. دشمن من هولاگا حالش چطور است؟ آهان، آنطور که می‌بینم اجازه نداری جواب بدهی! این بی‌اندازه است! می‌دانی که ما سه سال است همدیگر را می‌شناسیم؟ تو سه سال قبل در چنین روزی برای اولین بار با صابون خوش بویت به ایوان من آمدی. آیا می‌دانی چرا تو همیشه وقتی ماهِ کامل است با کوزه لعنتی‌ات پیش من می‌آئی؟ کودک، تو این را نمی‌دانی؟ تو سرت را تکان می‌دهی، و من دوست ندارم جوابش را به تو بگویم. من از همه چیز بدم می‌آید. اما وقتی تو یک بار هارون را می‌بینی بنابراین او را مسموم کن ــ کودک، این لطف را به من بکن! اما تو بیش از حد ابله‌ای. برو فقط! وگرنه دو خواجۀ لالِ من عصبانی می‌شوند. برو فقط! هارون یک خوک کینه‌ورز است. کوزه لعنتی با صابون خوشبو! به خانمت بگو که خوب می‌داند چگونه دستورات خلیفۀ باشکوه را اجرا کند. من بیشترین احترام را برای دشمنم هولاگا قائلم. زود از اینجا برو، تو گوسفند ابله."
دو خواجۀ لال در پس‌زمینه ظاهر می‌شوند و با کنیز می‌روند.
عاباساه دوباره تنها است، او با خشونت کوزه و صابون را پرت می‌کند ــ و یک قطره اشگ درشت از گونه پُر چین زنِ تنها جاری می‌شود.
زن زمزمه می‌کند: "سه سال است که انسانِ دیگری را ندیده‌ام. دو خواجۀ لالم برایم غذا و آب و این غاز ابله صابون خوشبو  می‌آورد. انسان‌های دیگری بجز این سه نفر ندیده‌ام و نشنیده‌ام. این بیش از اندازه است. هارون، من تو را دست کم گرفتم. تو می‌دانی که چطور انتقام بگیری. و اینکه به هولاگا مأموریت دادی بگذارد من را زیر نظر بگیرد ــ این یک عمل شیطانی بود. اما من برای چی ناراحت می‌شوم؟ چرا؟"
او بی‌حرکت آنجا می‌نشیند و به باغ خیره می‌شود. ماهِ کامل در شکوه قدیمی می‌درخشد. بلبل‌ها می‌خوانند و خفاش‌ها بال می‌زنند و می‌گذرند. پارک وسیع قلعۀ خلیفه مانند یک گورستان ساکت است.
عاباساه با شتاب کوزه را بلند می‌کند و صابون تازه را بو می‌کشد، با صدای بلند می‌خندد و خود را با کوزه بر روی مخده می‌اندازد، سرش را در یک بالش نرم فرو می‌کند و بدون حرکت باقی می‌ماند ــ فقط گهگاهی یک لرزش در اندامش می‌افتد.
ماهِ کامل در شکوه قدیمی می‌درخشد.
و در جلو قطرات سرخ بزرگ پائین می‌ریزند ــ مرتب بیشتر ــ مرتب بیشتر!
یک بارانِ سرخِ انبوه که آدم از میانش نمی‌تواند چیزی ببیند!
قطرات درشتند ــ بسیار درشت ــ مانند قطرات اشگی خونین.
*

شیرهای آبیِ روشن خود را بطرز خوش منظره‌ای در برابر بارانِ خونِ قرمز رنگ قرار می‌دهند و ساکت به شن زرد کویر نگاه می‌کنند.
پیکس در وسط چهار شیر دیگر پیشانی را دوباره به سمت اروپائی‌ها چرخانده و دیگران مانند قبل از بارشِ برفِ الماس کج دراز کشیده‌اند.
همچنین قطرات خون قرمز از میان بدن آبی روشن شیرها قابل دیدنند.
پیکس زمزمه می‌کند: حالا می‌خواهیم یک بار دیگر با شماها دوستانه حرف بزنیم. ما دیگر چیز تازه‌ای برای گفتن نداریم ــ اما می‌خواهیم نکات اصلی را یک بار دیگر به یادتان بیاوریم. ما می‌خواهیم شماها را ارشاد کنیم ــ  بنابراین اگر ما خود را تکرار کنیم اجازه ندارید ناراحت شوید.
و شیرها یک بار دیگر صحبت می‌کنند ــ آهسته ــ کاملاً آهسته ــ نجواکنان. فقط صدای پلوسا وقتی چیزی می‌گوید غرنده شنیده می‌گردد. اما این صدای ناخوشایند هم خفه شنیده می‌شود.
کِناف: خلاصه: حرمسرا را معمول سازید! رمان‌های خیانت زناشوئی باید با تمام خون و تمام پلیدیش برایتان خسته کننده شده باشد. امیدوارم رایفو رمان‌های نفرت‌انگیز را برایتان بالاخره کاملاً بدمزه کرده باشد.
اُلی: هارون تمام مسائل زنان را با یک ضربه حل می‌کند. بعد از معمول ساختن حرمسرا دیگر زن مجردی وجود نخواهد داشت، و کار اجتماعی زنان به این ترتیب از میان می‌رود.
فریم: شماها در تئاترها، سالن‌های کنسرت و دیگر اماکن عمومی‌تان طبق شنیده‌های خود برای مردمتان چیزهای ضروری را خواهید گفت.
پلوسا: شماها اروپا را زیر و رو می‌کنید ــ تاریخ چندان ساده نیست.
فریم: هیچ چیز ساده نیست.
کِناف: تمام هنرها که حول محور خیانتِ زناشوئی می‌چرخند بد و بی‌ارزشند.
پلوسا: اروپائی‌ها به خانه خواهند رفت و قبل از هرچیز دوباره با زن‌هایشان و دوستان و آشنایان کاملاً بیشرمانه دور هم جمع می‌گردند، با آنها غذا می‌خورند، می‌نوشند و می‌رقصند و کاملاً فراموش می‌کنند که این کارها در واقع مانورهای مقدماتی تنفروشی‌اند.
پیکس: فراموش نکنید که ما اساساً بسیار با فضیلت هستیم و در واقع فقط با توسعۀ تنفروشی و فحشاء مبارزه می‌کنیم.
پلوسا: ما می‌خواهیم برای خود و رایفو پیر یک جایزه اروپائی برای فضیلت بگیریم ــ زیرا ما بسیار جاه‌طلبیم.
پیکس: رایفو می‌خواست به شماها نشان دهد که آزادی زنان و عشقِ آزاد چه خشونت و بدبختی‌ای به بار می‌آورد.
فریم: آنجا هر نوع عشق می‌تواند انسان شایسته‌ای را فاسد سازد.
پلوسا: رایفو هوشمند می‌خواست در نمایشش دقیقاً این را بگوید.
کِناف: چرا در مورد خشونتی که رایفو برایمان نمایش داد عصبانی هستی؟
پلوسا: زیرا این خشونت‌ها بسیار غیرقابل تحمل بودند.
قطرات سرخی که مدت طولانی مانند برف سرخ به پائین می‌بارند ناگهان در هوا بی‌حرکت می‌مانند و دیگر پائین نمی‌ریزند.
بدن شیرهای آبی ناگهان لکه‌دار به نظر می‌رسند ــ گویی با ستاره‌های گردِ قرمز آسمان پوشیده شده باشند.
حالا لحنی که شیرها صحبت می‌کنند خفه‌تر از قبل است. زمزمه حالا طوری آهسته است که اروپائی‌ها باید برای بهتر شنیدن سمعک قیفی شکل خود را بیشتر به بیرون بکشند.
قطرات قرمز خون ــ اشگ‌های غول‌پیکر ــ کاملاً بی‌حرکت در هوا می‌مانند، اما دارای اندازه‌های متفاوتی هستند.
پلوسا می‌خواهد یک جرعه کنیاک بنوشد ــ افتادن به درون دریای سرخ حالش را بد ساخته بود.
پلوسای بیچاره را از کنیاک محروم نمی‌سازند.
اما پلوسا ابتدا کاملاً بتدریج دوباره قدرت خود را بدست می‌آورد ــ همچنین ارواح هم گاهی رنج می‌برند.
پلوسا: این همه چیز بود ــ همه چیز ــ انتقام رایفو!! من متأسفانه بیشتر از همه در این میان رنج بردم.
اُلی: اروپائی‌ها؛ به ما بخندید! ما این کار را به شما اجازه می‌دهیم! اما کمی به ما فکر کنید! شماها یک روز شگفتزده خواهید گشت که به ما یک بار خندید و سپس هرگز دوباره نخواهید خندید، حداکثر وقتی به شیرهای آبی روشن فکر می‌کنید لبخند می‌زنید ــ با شادی لبخند می‌زنید ــ.
فریم: بنابراین همیشه کوتاه و هدفمند لبخند بزنید! یا فوری زن را در حرمسرا می‌برید یا از سمت چپ به خانۀ تنفروشان! جائیکه این وجود نداشته باشد قیل و قال کنید تا بوجود آید! بنابراین همیشه کوتاه و هدفمند لبخند بزنید!
پلوسا: مردان بزرگی که اصلاً به هیچ زنی احتیاج ندارند وقتی بدانند که مردم عادی توسط زنان مانند آدم‌های شوکزده گرفتار می‌گردند چقدر زیاد خوشحال خواهند شد.
کِناف: بی‌ارزش‌ها! بله ــ هر چیزی عوارض جانبی هم دارد ــ آنها جداناگشتنی از شوخی‌های جاودانی کائنات هستند. البته تفنن حرمسرا برخی از نامطلوبی‌های خودش را دارد. هیچ چیز کامل نیست. اما ــ با وجود تمام اینها ــ زنده باد حرمسرای اروپا!
پیکس: ما متأسفانه شادی مطلق را هنوز کشف نکرده‌ایم ــ این در پیش ارواح هم وجود ندارد. اما ما نمی‌خواهیم به این خاطر ناامید شویم ــ وگرنه می‌تواند بیش از حد ابلهانه باشد!
اُلی: هر نفر باید مراقب شانس اندکش باشد و از آن با دقت محافظت کند.
فریم: آدم در اصل نباید بیش از حد در باره خودش زیاد فکر کند ــ این ناخشنودی پدید می‌آورد.
پلوسا: این کار حتی بعضی از انسان‌ها را دیوانه می‌سازد.
کِناف: آدم برای خوشبخت شدن باید به خودش بزرگ‌ترین زحمت را بدهد ــ باید برای این کار واقعاً درست و حسابی تلاش کرد.
پیکس: بله چه کارهائی که آدم نباید بکند!
قطرات سرخ آهسته به بالا صعود می‌کنند و آنجا قرار می‌گیرند ــ مانند حباب‌های صابون.
*
بیست و چهارمین نمایش شروع می‌شود:

مرگ برمکیان. (18)


به سمت زمین!
یک تپه بلند با نور آفتاب خود را به جلوی شهر نجات می‌کشاند ــ این تپۀ گل میخک هارون در رقه است.
بر روی این تپه قصرِ چراغِ از چوب ساخته شدۀ بادخیزی قرار دارد که بر رویش یک پرچم بزرگِ سبز علفی رنگ در آسمانِ آبی تیره رنگ در اهتراز است. چند درخت نخل در حال تکان خوردن در سمت راست و چپ قصر ایستاده‌اند. پله‌های باریک با نرده‌های سفید رنگ از چوب درخت توس از میان بوته گیاهِ مورد به سمت بالا پیچ می‌خورند، و در قسمت بالای تپه از یک غار بزرگِ گل دو عرب بزرگ قهوه‌ای رنگ آهسته بیرون می‌آیند: مسرار و ابراهیم پزشک شخصی خلیفه.
پزشک جدی و صریح می‌گوید: "اینطور نمی‌شود ادامه پیدا کند. حالا سه سال است که در رقه هستیم و خلیفه همانطور باقی‌مانده که بود: ناخشنود، عبوس و غمگین. تمام هنرهای من بیهوده بودند. حالا باید چیز تازه‌ای امتحان شود. این برای تو اما روشن است که در واقع فقط جعفر مقصر این وضعیتِ اسفبار است. متأسفانه در حضور هارون گفتن یک کلمه از برمکیان ممنوع است. اما من این را اشتباه می‌دانم. من همین امروز صحبت را به جعفر می‌کشانم و افسوس خواهم خورد که او دیگر زنده نیست. سپس مرد بیمار صحبت خواهد کرد ــ شاید دوباره خشمگین شود ــ اما عاقبت حال این مرد بیچاره بهتر خواهد گشت. نظر تو در این باره چیست؟"
جلاد پاسخ می‌دهد: "تو ایده ابلهانه‌تری نمی‌توانستی داشته باشی. این هیچ فایده‌ای برای هارون ندارد، اما برای تو سرت هزینه می‌شود. اگر او به من دستور دهد سرت را از بدن جداسازم فکر نکن که دستورش را اجرا نخواهم کرد. من سال‌هاست به هارون وفادارم و امروز و فردا هم وفادار خواهم ماند. من از عهدشکنی در هر شکل و در هر شرایطی متنفرم. من هارون را به این دلیل دوست دارم زیرا که او هم اتفاقاً اینطور فکر می‌کند و هرگز نمی‌تواند فراموش کند که بهترین دوستش به او وفادار نماند. مرگ بر عهدشکنی!"
پزشک لبخندزنان متذکر می‌شود: "تو به کلمۀ <مرگ> در ارتباط با خدمت به هارون عادت کرده‌ای. من اما می‌خواهم خلیفه را سرحال بیاورم و نمی‌ترسم ... او دارد می‌آید!"
هارون با پیشانی چین انداخته در حالت خمیده از پله‌ها بالا می‌آید و چند بار زیر لب زمزمه می‌کند: "مرگ بر خبیث‌ها! مرگ!"
او وقتی آن دو را در برابر غار گل می‌بیند جا می‌خورد و با تردید به سمت‌شان می‌رود.
ریش خلیفه مانند برف سفید است، بدن و صورتش چروک شده به نظر می‌رسند. هیبتی که روزی بسیار قدرتمند بود حالا مرتعش و بدون وقار قبلی خود را حرکت می‌دهد. ردای ابریشمی سبز رنگ مانند یک روبدشامبر کهنۀ نرم شُل بر روی بدنش آویزان است. هارون دیگر به ظاهرش اهمیت نمی‌دهد؛ او دیگر لباس‌های نو نمی‌پوشد.
بنابراین پزشک می‌پرسد: "فرمانروای مؤمنین چرا چنین غمگین و کج خُلقی؟"
خلیفه ردای ابریشمی سبز رنگ را با دست‌های قهوه‌ایش در چنگ می‌گیرد و با سائیدن دندان‌ها به هم می‌گوید: "اگر این دامنی که بر تن دارم جواب این سؤال را می‌دانست آن را فوری پاره می‌کردم."
او از هر دو می‌خواهد که بدنبالش به قصرِ چراغ بیایند.
مسرار زمزمه می‌کند: "به تو هشدار داده شده است!" اما ابراهیم طوریکه انگار همه چیز را بهتر می‌داند لبخند می‌زند و به آرامی می‌گوید: "واقعاً مهم نیست که یک انسان فقط خوب باشد ــ اما همچنین مهم نیست اگر او فقط بد باشد."
هارون ناگهان فریاد می‌کشد: "لعنت بر اراذل! لعنت!"
و سپس این سه نفر در ایوان قصرِ چراغ می‌نشینند. گرچه هوا هنوز اصلاً تاریک نیست اما خلیفه دستور می‌دهد چراغ‌های کاغذی فراوان را روشن کنند. همزمان باید برده‌ها شراب بیاورند و مرغ بریان کنند.
ابراهیم در حال نوشیدن می‌پرسد:
"آیا اغلب به جعفر فکر نمی‌کنی؟"
خلیفه با آرامش پاسخ می‌دهد: "بله فکر می‌کنم! فکر به جعفر برایم شب‌های بیخوابی به بار می‌آورد."
ابراهیم می‌گوید: "من متأسفم که او دیگر زنده نیست. تو می‌توانستی در پیش او خوشحال‌تر از در پیش ما باشی."
خورشید پائین می‌رود و چراغ‌ها روشن‌تر می‌سوزند.
خلیفه در حالیکه چشم‌هایش بطرز وحشتناکی می‌درخشند با صدای خشن به پزشکش می‌گوید: "یک مرغ دیگر بخور!"
مسرار شراب می‌ریزد و غمگین می‌گوید:
"ما می‌خواهیم شراب هم بنوشیم!"
و آنها می‌نوشند.
بر روی ایوان ساکت است، شب با ستاره‌هایش بالا می‌آید، چراغ‌های رنگی در مقابل دیوارِ تاریکِ آسمان تاب می‌خورند، یک بلبل فلوت می‌زند، چند میمون در حال جیغ کشیدن ار یک درختِ نخل بالا می‌روند، و ماهِ خوب آهسته خود را روی بوته‌های گیاهِ مورد بالا می‌کشد و در اطراف به ایوانی سر می‌زند که ابراهیم بر رویش باید دومین مرغ را می‌خورد. ماه، هارون و جلادش در سکوت به غذا خوردن ابراهیم نگاه می‌کنند.
خلیفه با احتیاط می‌پرسد: "آیا شمشیر همراهت است؟" و جلاد به پرسش جواب مثبت می‌دهد، جام پزشک را یک بار دیگر پُر می‌کند و مهربانانه می‌گوید: "تا جائیکه می‌توانی بنوش و بخور!"
حالا هارونِ بداندیش به سردی می‌گوید: "فوری سرش را قطع کن!"
ابراهیم می‌گذارد شراب و مرغ در دامانش بیفتند، مسرار از جا می‌جهد و دستش برای ضربه زدن بالا می‌رود، اروپائی‌ها درخشش شمشیر جلاد را در نور ماه می‌بینند ــ اما همزمان صدای صاعقۀ وحشتناکی طنین می‌اندازد و تپۀ گیاهِ مورد به سرعت برق به کوهِ پوشیده از برفِ دماوند تبدیل می‌شود.
رایفو غول‌پیکر آنجا در میان کوه مانند یک توده یخِ غول‌پیکر نشسته است، جادوگرها به ریش قرمز بلند او آویزانند. و همه ارواح دماوند بر روی صخره‌های دندانه‌دار ایستاده‌اند؛ در غارها و گردنه‌ها تعدادی اژدها و هیولا بر روی پاهای پشتی خود نشسته‌اند.
همه چیز بی‌حرکت و ساکت است!
ماهِ کامل در سمت چپ آسمان ایستاده و توسط نوارهای سیاهِ ابر کمی تیره شده است.
رایفو با چشمان گشاد گشته به اروپائی‌ها خیره نگاه می‌کند.
*

اروپائی‌ها در حال لرزیدن با دهان باز دماوند و ارواح بزرگش را می‌بینند.
شیرها کمی با دُمشان به زمین می‌کوبند و سپس با جهش‌های بلند داخل صحنه در کوه دماوند می‌شوند.
بزودی شیرها طبق عادتشان دوباره در حال غرش و خروش بر روی پنج مخروط کوهی خود می‌ایستند و لوچ با یک چشم به اروپائی‌ها و با چشم دیگر به رایفو بزرگ نگاه می‌کنند.
اُلی آهسته می‌گوید: "ما خود را به پایان نمایش بزرگ نزدیک می‌سازیم!"
فریم می‌گوید: "ارواح دماوند کارشان را خوب انجام دادند!"
پیکس خاطرنشان می‌کند: "تلاش از مقوا ساخته نشده بود ــ همچنین از طرف ما هم نه!"
صدای شیرها لحنی موزیکال دارند و از صخره‌ها به پائین طنین می‌اندازند، همانطور که شب‌ها از مناره‌ها به پائین طنین می‌اندازد. گویا از راه دور همه چیز از بالا به پائین صدا می‌دهد. صدای کوبیده شدن دُم شیرها گاهی آرام با این موزیک همراهی می‌کند.
و پلوسا بعد از مکث کوتاهی می‌گوید: "بنابراین ما برای تنوع یک پنجگانۀ زیبائی‌شناسی اجرا می‌کنیم. ما می‌توانیم هزینه‌اش را بپردازیم،  و تنوع ضروریست. ما و هنر در هر صورت ــ الله را شکر! ــ آزادیم!"
و پنجگانۀ زیبائی‌شناسی آغاز می‌گردد!
کناف: امیدوارم که اروپائی‌ها متوجه شده باشند که آثار هنری با اهداف تعلیمی به همان اندازه مجازند که آثار هنری بدون هدف مجاز می‌باشند.
پلوسا: هنر هیچ وجه اشتراکی با زن، کودک و خلق ندارد ــ مانند این سه احتیاج ندارد همیشه تحت نظارت زندگی کند ــ بلکه اجازه دارد مانند مردِ مردانه آزاد باشد ــ کاملاً آزاد!
اُلی: شاعر باید همیشه با دو دست همزمان کلیدهای زبانش را لمس کند ــ در صورت امکان هنوز با بیشتر از دو دست.
پیکس: بنابراین رنگ‌آمیزی ذهنیِ یک اثر هنری اشتباه نیست. شاعر می‌تواند همیشه به شیوه خود صحبت کند، زیرا او آزادترین موجود کل جهان است و می‌تواند به خود اجازه هر کاری را بدهد.
فریم: بسیار صحیح! و آثار هنری‌ای که هیچ خوشنویسی متمایزی دارا نیستند ممکن است در اروپا محترم شمرده شوند، این اما در پیش ما طور دیگریست! در مشرق‌زمین شاعر عادت دارد بیش از حد مغرور باشد که خود را پنهان سازد.
کِناف: هنر عینی در مشرق‌زمین اصلاً شناخته شده نیست. این ضروری نیست که مخاطبین همیشه در یک توهم نگهداشته شوند. این در نزد مخاطبین عاقل همیشه شکست می‌خورد. تقلب در هنر اضافی است ــ حتی احمقانه.
پلوسا: و بنابراین حضور ما در هنگام اجرای نمایشِ درامِ رایفو کاملاً موجه است.
کِناف: بعلاوه باید تمام قوانین زیبائی‌شناسی بدرستی مورد تمسخر شاعر قرار گیرد ــ خوب باید هم اینگونه باشد!
اُلی: بعلاوه شاعر باید نابغه باشد.
کِناف: اما انسان! زیاد حرف مفت نزن! ما خودمان هم نمی‌دانیم که یک نابغه چطور دیده می‌شود.
پیکس: در هر حال می‌دانیم که یک دوستدار تفننی هنر چطور دیده می‌شود.
پلوسا: خب ــ چطور دیده می‌شود؟
پیکس: دوستدار تفننی هنر را از شور و شوقش تشخیص می‌دهند.
پلوسا: پیکس، تو بدجنسی! سپس کل زیبائی‌شناسی فقط اثری تفننی است ــ آره؟
پیکس: ممکن است ــ اما این را از من نشنیده بگیر.
پلوسا: بزدل!
اُلی: هنری که هیچ ستون فقرات اخلاقی ندارد به فرمالیسم خالی منتهی می‌شود یا به حوزۀ علم محض. مطلب عمده در هنر اخلاق است ــ بله حالا اینطور است! این را به خاطر بسپارید!
پلوسا: دوستدار تفننی هنر! شاعران واقعی به قاعده نیاز ندارند.
فریم: ما ماهیت پیچیده هنر را همانقدر کم درک خواهیم کرد که ماهیت پیچیده زندگی را درک می‌کنیم. ــ بله! زیرا هر دو می‌خواهند به هم شباهت داشته باشند، اجازه دارند همچنین غیرقابل درک بمانند. آه ــ همه چیز مدام تکرار می‌شود! اگر یک نفر ثابت کند که یک اثر هنری اجازه هیچ گرایشی ندارد فوری یک نفر دیگر می‌آید و برعکسش را ثابت می‌کند. بنابراین همچنین بی‌تفاوت است که آیا ما کارِ رایفو را دارای گرایش خشن یا گرایش لطیف بنامیم. هر دو می‌توانند مجاز باشند.
پیکس: تو چقدر با بصیرتی!
پلوسا: بچه‌ها، ما حالا خیلی انتقاد می‌کنیم! و چون تمام منتقدین پارازیت هستند بنابراین ما هم پارازیتیم!
پیکس و کِناف: خفه شو!
اُلی: حالا ما پوست را از هستۀ اصلی کارِ رایفو جدا می‌سازیم!
فریم: هسته اصلی را عهدشکنی با پیامدهایش تشکیل می‌دهد.
اُلی: بنابراین ما یک تراژدی عهدشکنی در مقابلمان داریم، اینطور نیست؟
پلوسا: اگر خیلی اشتباه نکنم ما آخرین تراژدیِ عهدشکنی را در مقابلمان داشتیم. رایفو آن را برای ترک عادت در مقابل اروپائی‌ها قرار داد. و ما می‌خواهیم امیدوار باشیم که رمان‌های اروپائیِ تک‌همسریِ تنفروشانه بعد از این نمایش یک بار برای همیشه از مُد بیفتد.
فریم: امیدوار باشیم!
پیکس: وقت آن فرا رسیده صمیمانه با عهدشکنی شوخی کنیم.
فریم: اگر به زن آزادی داده شود، بنابراین نباید تعجب کرد اگر زن با آزادیش شروع به کارهائی کند که دوست دارد.
پلوسا: خب ــ ما موضوع عهدشکنی را دقیقاً بررسی کردیم. من این را انرژی می‌نامم!
اُلی: انرژی خود را ابتدا در آخرین نمایشِ درام نشان داد.
فریم: ما اما نمی‌خواهیم از اروپائی‌ها این فرصت را بگیریم که نظرشان را در باره درام رایفو بگویند.
پیکس: اما فقط در کشورشان اجازه دارند این کار را انجام دهند.
اُلی: صحیح است ــ فقط آنچه بطور مستقل تفکر شود اعمال را تحریک می‌کند، و این برای ما مهمتر از آن دیگریست.
پلوسا: مزخرف! متفکرین مستقل هرگز انسان‌های عمل‌گرای بزرگی نبوده‌اند.
پیکس: بحث را تمام کنید!
پلوسا: من فقط مایلم تذکر دهم که غرق شدنِ کم و بیشِ یک اثر هنری در خون خودش برای شخص من مطلوب نیست. تنها کاری که در این وقت می‌توانم انجام دهم این است که فریاد بزنم: تُف به شیطان! اینهمه هنر و اینهمه فرومایگیِ بی‌انتها! تُف به شیطان!
این ندا بلندتر از هر چیزی طنین می‌اندازد.
هیبت رایفو خود را آهسته در مهِ خاکستری رنگی حل می‌کند ــ کوه دماوند و ارواح هم به همین ترتیب.
شیرها با سرعت وحشتناکی می‌جهند، گوئی آنها هم باید می‌ترسیدند که در مهِ خاکستری رنگ حل شوند، برای داخل شدن به کویرِ سوریه فقط ده جهشِ خوب کافی بود!
اما ناگهان غول عظیم‌الجثه هم در کویر ایستاده است، خم می‌شود، کف دست راست را برای زدن دراز می‌کند، که همه اروپائی‌ها توسط وزش بادِ آن از پشت به زمین می‌افتند، و به پلوسا طوری کشیده می‌زند که او در اعماق جنوب می‌غلتد و با سر و صدا درون دریای سرخ می‌افتد ...
رایفو با صدای بم می‌گوید: "اروپائی‌ها، بخاطر جریانِ قویِ هوا آزرده نشوید! آیا به همدیگر اصابت کردید؟" 
اروپائی‌ها زمزمه می‌کنند: "نه!"
پلوسا کاملاً خیس دوباره به آنجا می‌دود و ناسزای زیادی می‌دهد ــ همچنین آب شور فراوانی تُف می‌کند.
اروپائی‌ها برای آرامشِ درد پشت خود را می‌مالند.
*
بیست و سومین نمایش شروع می‌شود:

مرگ برمکیان. (17)


انتقام! انتقام!
یک بار دیگر قلعۀ خلیفه در بغداد در تمام شکوهش می‌درخشد؛ اروپائی‌ها می‌توانند بخندند: آنها سالن تاج و تخت باشکوه هارون را می‌بینند که در آن مهمترین امور دولتی انجام می‌گیرد و فرستادگان کشورها پذیرفته می‌شوند ...
اینجا ثروت امپراطوریِ عظیم جهانِ عرب با تمام جادوی رنگ‌هایش پُر از قدرتِ خیره کننده یک بار دیگر در سرزمین پهناور جهان می‌درخشد.
یک عظمت پروار! البته! اما این عظمت آدم را با حیرتی محترمانه پُر می‌سازد، اگر آدم فراموش نکند که فرزندانِ خشن بیسوادِ کویر آن را پدید آوردند.
بدون شک این یک <خلق غارتگر> بود، که یک نشانه قدرتش را در سالن باشکوه تاج و تخت هارون آفرید؛ اما آیا در جهان قدرتی وجود داشته است که با غارت به وجود نیامده باشد؟ واقعاً نه!
در قسمتِ پشت در وسط سالن یک دیوار پهناور بالا می‌آید که از بالا تا پائین با الماس فراوانِ درخشانی پوشیده شده است. ده ستون قرمز در مقابل دیوار قرار دارند؛ یاقوت‌های بی‌شمار ستون‌ها را سرخ می‌سازند. در سمت راست و چپ دیوار ردیفِ ستون‌های آبی رنگ کاملاً عمیق در پس‌زمینه که مرتب تاریک‌تر می‌شود منتهی می‌گردد؛ یاقوتِ کبود بی‌شماری این ردیف ستون‌ها را آبی رنگ می‌سازد. تمام کف زمین از طلای خالص است.
پیش‌زمینه رنگ روشن دارد، زیرا در آنجا سالن را هیچ سقف نقره‌ای مانند سالن ستون‌های یاقوتِ کبود نپوشانده است ــ آن جلو در بالا فقط یک فرش ابریشمی سفیدِ بزرگ آویزان است که نقش آن با نخ‌های مرواریدِ سیاه سوزندوزی شده است.
کاملاً جلو در دست چپ در مقابل یک دیوار از مرواریدِ سفید که کاملاً به سمتِ عقب می‌رود تخت پادشاهیِ بزرگ با زمردهای سبز علفی رنگِ بی‌شمارش قرار دارد. بر روی یک جعبه زمردِ مربع شکل که در چهار گوشه‌اش ستون‌های باریک زمردی بالا می‌روند بالش‌های نارنجی رنگِ نرمی قرار دارد که بر رویشان خلیفه چهارزانو بی‌حرکت نشسته است. آسمانه‌تخت که چهار ستون آن را حمل می‌کند یک تاج عظیم زمردی را تشکیل می‌دهد که داخلش با ابریشم صورتی رنگ پوشانده شده است.
اروپائی‌ها از هارون که در حالت خمیده نشسته و لباس ابریشمی آبی روشن پوشیده است فقط سمت راست بدنش را می‌بینند. رنگ سبیلش خاکستری و نگاهش ناپایدار و خجالتی‌ست. اما یاقوت‌های آبیِ تیره رنگش بر روی ابریشم آبیِ روشن شدیدتر از همیشه می‌درخشند.
مسرار خود را به تخت پادشاهی نزدیک می‌سازد؛ او باید گزارش می‌داد که هنوز برمکی‌ها کجا زندگی می‌کنند. مسرار متأسفانه هیچ چیز پیدا نکرده بود.
او می‌گوید: "من گذاشتم پنجاه نفر از دوستان سابق‌شان را بسیار بسیار بی‌رحمانه شکنجه کنند ــ همه چیز بیفایده بود. دیگر هیچ برمکی‌ای زنده نیست."
خلیفه می‌غرد: "بنابراین باید خون دوستان‌شان ریخته شود ــ تمام دوستان‌شان. تو سگ، من انتقام می‌خواهم! حیوانِ وحشی درونم دوباره خود را می‌جنباند."
جلاد در حال خندیدن پاسخ می‌دهد: "حیوان وحشی هرگز نمی‌خوابد! اما فقط در شهر رقه می‌شود خشم را تخفیف داد. هارون باید همین امروز از بغداد به رقه کوچ کند."
خلیفه با عصبانیت می‌پرسد: "چرا؟"
جلاد پاسخ می‌دهد: "زیرا مردم بخاطر اعدام‌های زیاد شورشی شده‌اند. مردم از مسرار متنفرند و خطرناک می‌شوند. گروه‌های وحشی به رهبری کاپیتان‌های ماهر می‌توانند هر لحظه به قصر خلیفه نفوذ کنند. فرستادگان از پِکَن مضطرب هستند و می‌خواهند همین امروز به خانه برگردند. آنها برای درخواست اجازه حضورتان خواهند رسید."
دو سرایدار چینی‌ها را معرفی می‌کنند.
هارون لرزان زمزمه می‌کند: "آدم باید مردم را فقط زنجیر کرده آزاد بگذارد ــ آدم باید با مردم مانند یک زن رفتار کند."
و چینی‌ها می‌آیند و خود را به پای خلیفه می‌اندازند، هدایایِ زیادی بر روی زمین قرار می‌دهند و اجازه خروج می‌طلبند، این تقاضا با مهربانی پذیرفته می‌شود. فرستادگان چینی در برابر سلطانِ غربِ مشرق‌زمین پنجاه تعظیم عمیق می‌کنند و از سمت راست در حال عقب عقب رفتن ناپدید می‌گردند.
بعد از این صحنۀ بسیار رسمی از میان ستون‌های یاقوتِ کبود درباریان وارد می‌شوند. آنها به خلیفه توضیح می‌دهند که او در هر صورت اگر قرار است همچنان علیه طرفداران برمکیان کاری انجام شود باید بغداد را ترک و به رقه کوچ کند.
هارون موافقت می‌کند، اما می‌خواهد یک بار دیگر در سالنِ تخت سلطنتش خون ببیند ــ یکی از درباریان به او با پیشانی چین داده شده خیره شده بود ــ و او احساس می‌کرد که به او توهین شده است.
فرد موردِ نظرِ هارون یک پیرمرد بی‌باک است ــ او لبخندزنان صحبت می‌کند: "هارون، تو چه موقع خود را توهین شده احساس نمی‌کنی؟ و از چه کسی تو خود را توهین شده احساس نمی‌کنی؟ ما اینجا در یک کشتارگاه هستیم. اما تو فراموش کرده‌ای که مرگ فقط یک مجازت نیست، بلکه خیلی بیشتر یک رهائی‌ست. اگر من را بکشی از نگاه تنفرانگیزت آزاد خواهم گشت و دیگر از رفتار نفرت‌انگیز تو هیچ چیز نخواهم شنید. این یک رهائی‌ست ــ حرفم را باور کن!"
بنابراین خلیفه دیوانه می‌غرد: "مسرار! زبانش را ببر!" پیرمرد اما خنجر را به قلب خود فرو می‌کند و خونش بر روی زمردهای تخت سلطنت می‌پاشد.
هارون برمی‌خیزد و دستور می‌دهد اسبش را زین کنند ــ او می‌خواهد به سمت رقه بتازد.
خلیفه با درباریانش آهسته از میان ستون‌های یاقوتِ کبود به سمت عقب می‌رود.
در دوردست صدای اغتشاش به گوش می‌رسد.
جسد پیرمرد از آنجا برده می‌شود.
مسرار می‌گوید: "بالاخره به سمت رقه می‌رویم! این هم یک رهائی‌ست! تلاش زیادی برای متقاعد ساختن این مرد خشمگین انجام گرفت. از قضا بهترین انسان‌ها همیشه بدترین اعمال را باید انجام دهند! به ریش پیامبر قسم! من اما نمی‌توانم تمام ساکنین بغداد را گردن بزنم."
حالا برخی از درباریان خود را به مسرار نزدیک می‌سازند و چند طومار لوله شده را به او نشان می‌دهند و آن را برایش می‌خوانند. آنها در یک جلسه دولتی بدون پرسیدن از هارون تصمیم گرفتند اجازه دهند که سالنِ تخت سلطنتی توسط رهبرانِ مردم شورشی غارت شود. ــ
و حالا کاپیتان‌ها به سالنِ تخت سلطنتی می‌آیند و با دیدن تمام آن شکوهِ درخشان چشم‌های آنها هم می‌درخشد ــ آنها قول می‌دهند مردم را آرام سازند و با حرص الماس‌ها و مرواریدها را از دیوارها می‌کَنند.
آنها بزودی در این کار ساعی می‌شوند.
صدای مردم در پس‌زمینه کاهش می‌یابد.
و حالا کاخ در حالیکه شورشیان با کمک درباریان همه چیز را ویران می‌سازند و به چنگ می‌آورند توسط یک چاقوی نامرئی از وسط پاره و آهسته از هم جدا می‌گردد ــ و بغداد ــ شهر نجات ــ در تمام زیبائیش خود را در برابر چشمان مست اروپا قرار می‌دهد.
شب است، و ساکنان شهر جش گرفته‌اند، زیرا آنها بسیار خوشحالند که هارونِ وحشتناک بالاخره قصر خلیفه را ترک کرده است.
خیابان‌های شهر باشکوه تزئین شده‌اند، و همه جا چراغ‌های کاغذیِ رنگی روشن هستند.
برادر اونابا می‌گذارد با جادوگران هندی‌اش در تمام میدان‌ها و گوشۀ تمام خیابان‌ها بادکنک‌های سرخِ تیره رنگِ کوچکِ ساخته شده از کاغذ در آسمان شبانۀ پُر ستاره صعود کنند.
برادر باهوش بادکنک‌های کاغذی را که پائین‌شان باز است و یک کاسۀ کوچک با رزینِ سوزان حمل می‌کنند را "اشگ‌های خلق" می‌نامد.
برادر اونابا از طرف مردم بر روی دست حمل می‌شود و جادوگران هم وضعشان بد نیست.
اشگ‌های خونین خلق بیوقفه در تعداد بی‌شماری در آسمان پُر ستاره آبی رنگ صعود می‌کنند.
*

ابتدا مدتی طول می‌کشد تا شیرها متوجه شوند که دوباره انتراکت است.
شیرها که با وجود بدست آوردن دوباره رنگ قدیمی آبی روشنِ خود هنوز هم احساس می‌کنند مورد حمله واقع گشته‌اند کنیاک می‌نوشند و نجوا کنان با همدیگر آهسته صحبت می‌کنند.
پیکس می‌گوید: "ما باید به یاد داشته باشیم که مرگ در مشرق‌زمین مانند مناطقِ کمتر مورد علاقۀ جهان چندان دردآور نیست. مرگ و تولد در مشرق‌زمینِ سالم کمتر دردآور است. گرما باید احتمالاً توانائی احساس را کاهش دهد. بنابراین یک داستان جنائیِ مشرق‌زمینی هنوز هم قابل تحمل‌تر از یک داستان جنائیِ اروپائی‌ست. بچه‌ها، ارگ‌دستی ما امروز کجا مانده؟"
فریم آهسته پاسخ می‌دهد: "ارگ‌دستی را باد از ما ربود. بگذار همانجائی باشد که باد می‌خواهد! من دارم خسته می‌شوم. ما می‌دانیم که هر انسانِ <بزرگی> یک حیوان وحشی در درونش حمل می‌کند. انسان‌های <خوب> فقط حیوانات وحشی رام گشته در درونشان دارند. این اما مدت‌هاست که شناخته شده است."
اُلی می‌گوید: "نمایش بدون شک یک قطعۀ قدرتمند است."
صدای رایفو مانند صدای یک ناقوس در کویر طنینی خفه می‌اندازد: "شیرها، حالا سه سال گذشته است! این مدت طولانی را علامت‌گذاری کنید!"
پلوس نجوا می‌کند: "دوستداشتنی! بنابراین ما باید خسته کننده شویم! این مشکل‌زا خواهد شد! اُلی، قورباغۀ دیوانه! طولانی‌تر صحبت کن!"
و اُلی کاملاً آهسته و نرم مانند پسر پیری صحبت می‌کند که از اعمال قهرمانانه هیچ چیز نمی‌داند ــ آرام و ملایم مانند یک زن صبور:
"فقط پلیس‌ها و اخلاقگرایان در واقع افراد بدی هستند، زیرا آنها همیشه خود را با اعمال بد سرگرم می‌سازند و بزودی فقط چنین اعمالی می‌بینند یا همه جا حدس می‌زنند، چیزی که بعد بتدریج باعث می‌شود تا در هر انسانی یک جنایتکار دیده شود، و در مبارزه خیالی علیه او خود را محق انگارد ــ بله موظف انگارد ــ همچنین برای مجرم شدن."
پلوسا در گوش فریم زمزمه‌کنان می‌گوید: "چنین اخلاق‌گرایان و پلیس‌هائی احتمالاً همچنین شیرهای آبی هم هستند."
اما اُلی با لحن ملایمی ادامه می‌دهد: "اگر همسر یک مرد اروپائی ربوده شود، بنابراین او نباید علیه ربایندگان عصبانی شود، بلکه علیه خودش ــ به زنت آزادی نده، بنابراین او هم استفاده بدی از آزادیش نمی‌کند."
پلوسا دوباره در گوشش نجوا می‌کند: "یک توصیه بسیار هوشمندانه!"
کِناف اما خشمگین غرغر می‌کند: "حرمسرا بتدریج در اروپا به احساس یک نیاز عمیق تبدیل شده است."
پلوسا دوباره با تمسخر می‌گوید: "خوب، اگر این برای اروپائی‌ها هنوز کاملاً روش نگشته است بنابراین آن را هرگز نخواهند فهمید. راه حل اما نباید فقط <دور باد آزادی زنان!> بلکه هنوز خیلی تیزتر <دور باد کار زنان!> باید باشد."
فریم با عمیق‌ترین صدای باس می‌غرد: "زنده باد نجابت جنسی!"
شیرها سکوت می‌کنند و آهسته با دُم‌هایشان به زمین می‌کوبند.
ضربات دُم ملودیک می‌گردند.
*
بیست و دومین نمایش شروع می‌شود:

مرگ برمکیان. (16)


خون! خون!
سالن غذاخوری بزرگ هارون تالارِ ستوندار پهناورِ طویلیست که بزرگ‌ترین مسجدها هم نمی‌توانند به هیچوجه با آن رقابت کنند.
ستون‌های چوبیِ آبی، سرخ و طلائی رنگ شده با برگِ بو تازه تزئین گشته‌اند. چراغ‌های گرد کاغذی سبز رنگ ــ مانند دانۀ انگورهای گداخته سالن غذاخوری هارون را روشن می‌سازند، وسط آن ــ در واقع یک حیاط ــ توسط یک فرش زرد رنگ عظیم با تصاویر جانوران سیاهِ درنده و با ستاره‌های کوچک نقره‌ای پوشیده شده است ــ تصاویر اما زیاد نیستند و رنگ زرد بر تصاویر غالب است.
فرش‌های سیاه از آفریقا تمام زمین را پوشانده‌اند. اسپنددان‌ها در میان ستون‌ها بخار می‌کنند. پسرانِ ساکتی در اطراف پرسه می‌زنند و آب خوشبوئی از شهر سیراف می‌پاشانند. در این حال آنها نجواکنان از دوست‌شان حسنِ بیچاره صحیت می‌کنند که سرش را ناگهان قطع کرده بودند؛ اما هیچکس نمی‌داند به چه دلیل. یک جوان ارمنی با پوست سفید و موهای فرفری سیاه سعی می‌کند دیگران را به فرار کردن راغب سازد. او می‌گوید: "اگر در جنگل توسط حیوانات درنده خورده شویم یا حتی از گرسنگی بمیریم بهتر از زندگی کردن در اینجا است؛ با بهترین غذا و نوشیدنی و ترس دائمی از مرگ!"
اما از سخنرانی جوان ارمنی استقبال چندانی نمی‌شود. یک جوان چاق می‌گوید: "مغزش درست کار نمی‌کند، او می‌خواهد فرار کند؟ به چه خاطر؟ ما اینجا خیلی خوب زندگی می‌کنیم. و کسی که باید بمیرد خوب می‌میرد. و بجز این طور دیگر نیست."
اکثر پسرها به نشانه تأیید سرشان را تکان می‌دهند و سپس همه غمگین بیرون می‌روند. جوان ارمنی آه می‌کشد و می‌گوید: "اینجا مطمئناً امروز دوباره چند سر قطع خواهد شد؛ غلام‌های مسرار خدمت می‌کنند."
و غلامانِ جلاد با دامن‌های طلائی ظاهر می‌شوند ــ با عمامۀ قرمز رنگ و چشم‌های درخشان. مردمی خطرناک!
همکارانِ خشن به نوعی دیگر از آخرین اعدام صحبت می‌کنند، آنها از شغل‌شان لذت می‌برند و چیزی مانند ترحم اصلاً نمی‌شناسند. یک باند وحشی که می‌تواند با آهن گداخته کاملاً خونسردانه شکنجه کند!
و مهمان‌ها هم ظاهر می‌شوند و در زیر سقف زرد رنگ در یک نیمدایره بر روی فرش‌های سیاه می‌نشینند. مهمان‌ها هم از زمانه بد صحبت می‌کنند؛ و می‌گویند که هارون می‌خواهد همیشه صدای ناله و زاری دشمنانش را بشنود. یک ایرانیِ بسیار خردمند خیلی خونسرد می‌گوید: "اگر دوست ندارید می‌توانند از دربارِ شاهزادگان دور بمانید، یک دولتمرد باید همیشه آماده بدترین چیزها باشد و اجازه ندارد هرگز آرامش خود را از دست بدهد، وگرنه سرش را از دست می‌دهد."
هارون آخر از همه ظاهر می‌شود و در حال لبخند زدنِ دوستانه به یک جین از مردان برمکی سلام می‌کند ــ آخرین دوازده نفر از برمکیان! خلیفه در وسط بر روی یک محل بلند می‌نشیند.
وقتی مهمان‌ها متوجه می‌شوند که غلامانِ جلاد غذاها را می‌آورند وحشتزده می‌شوند؛ بر روی برخی از لباس‌های خلعتی سُس ریخته می‌شود، اما هیچیک از مهمانان هارون بخاطر این چیز بی‌اهمیت حالت صورتش عوض نمی‌شود.
موسیقی در پشت سالنِ ستوندار طنین می‌اندازد ــ اما آهسته ــ فقط مانند از راه دور.
ایرانیِ خردمند با جام در دست صحبت می‌کند: "اندوه همیشه بسیار ابله به نظر می‌رسد. و بسیار ابلهانه تأثیر می‌گذارد وقتی آدم نداند چگونه باید خود را تسلی دهد."
یک نگاه گداخته خلیفه سخنرانِ جسور را چنان وحشتزده می‌کند که جام از دستش به درون بشقابِ گوشتِ سرخشده می‌افتد.
رقصندگان هندی حالا با لباس‌های نازک و لطیفی که مرتب در هوا به اطراف به نوسان می‌آیند در وسط نیمدایره‌ای که مهمان‌ها تشکیل داده‌اند می‌رقصند. طبل‌های کوچک طنین آهسته‌ای می‌اندازند، و مشعل‌ها در سالن ستوندار می‌لرزند.
ناگهان همه چیز ساکت است.
و در پشت هارون سراریدار یک نوشته را می‌خواند، دو برمکی که در میان مهمان‌ها هستند متهم به خیانت به وطن می‌شوند؛ آنها باید در مصر دست به یک توطئه زده باشند.
این دو برمکی به مرگ محکوم می‌شوند و فوری در برابر چشم همه بر روی یک بالش چرمی سرخ رنگ گردن زده می‌شوند، همانجائی که تا حال رقصیده شده بود.
خون کشته شده‌ها در لگن مسی جمع‌آوری می‌شود و با بهترین شراب مخلوط می‌گردد. شرابِ خون را باید همه بنوشند.
تا آن زمان هیچ صدائی فعالیتِ شلوغ غلامانِ جلاد را قطع نکرد، حتی رقاصان هم با دیدن این صحنه جیغ نکشیدند. موسیقی آهسته هنوز هم از دور دست طنین‌انداز است.
ده برمکیِ باقیمانده جام شرابِ خون را رد می‌کنند ــ صدای یک غر غر بلند می‌شود.
جلادها مانند جانوران وحشی می‌خندند، و چند لحظه بعد ده سر دیگر از بدن جدا می‌شود.
ایرانی خردمند فریاد می‌کشد: "بعد چه پیش می‌آید؟" و جامش را به سمت صورت خلیفه پرتاب می‌کند.
حالا همه وحشتزده فریاد می‌کشند ــ ابتدا حالا.
و هارون فریاد می‌کشد: "مسرار! مسرار! چشم‌های او را برشته کن و جلوی خوک‌ها بینداز!"
دو پسر سیاهپوست با آهن گداختۀ سرخ شده داخل سالن می‌شوند. موسیقی در دوردست از صدا می‌افتد.
پرده پائین می‌آید.
*

پرده سبزِ زیتونی رنگ است، و بر رویش زن‌های بنفش رنگِ زیادی در وضعیت‌های باور نکردنی نقاشی شده‌اند. در پائین آن‌ها یک ردیفِ کامل زنانِ مسنی نشسته‌اند که پستان‌هایشان را می‌کَنند، در حالیکه خون سیاهرنگی بر روی بدن‌های پیرِ لختِ بنفش رنگشان به پائین جاری می‌شود.
یک نقاشی کاملاً تهوع‌آور!
اروپائی‌ها آن را دقیق‌تر نگاه نمی‌کنند.
شیرها با پنجه‌های جلوئی یال‌های همدیگر را می‌خارانند.
اُلی فریاد می‌کشد: "حالا برایمان کافی‌ست!" سپس زشت می‌خندد و با دُم به زمین می‌کوبد.
پیکس فریاد می‌زند: "لعنت! اصلاً به ذهن ما خطور نمی‌کند که این قصاب‌ها را در کار کشتارشان آرام تماشا کنیم. بیش از حد یعنی بیش از حد! این یک رذالت است!"
او تُف می‌کند و خود را تکان می‌دهد.
پلوسا موذیانه می‌گوید: "اما همدردی کردن با برمکی‌ها بسیار مضحک خواهد بود ــ رایفو هم هیچ همدردی‌ای با اروپائی‌ها ندارد."
کِناف چنان فریاد می‌کشد که ستاره‌ها می‌لرزند: "جامعه اروپائی با تک‌همسریِ غیرطبیعی‌اش چیزی نیست بجز یک دلالی محبتِ شرورانه با فواحش گستاخ."
حالا فیرمن فریاد می‌کشد: "در هر حال ما نباید بپذیریم که یک بار دیگر پرده را به دو قسمت پاره کنیم. این نمایش دیوانه چه اهمیتی برای ما دارد، ما هیچ ربطی به آن نداریم. ما نجیب هستیم."
سر رایفو بر بالای پرده ظاهر می‌شود و جدی می‌گوید: "شیرها، منطقی باشید! سرکش نباشید!"
بنابراین شیرهای آبیِ باشکوه که حالا خاراندن یال‌هایشان را تمام کرده‌اند در گروه کُر پاسخ می‌دهند:
"ما دیگر پرده تو را به دو قسمت پاره نمی‌کنیم. دکه‌ات را ببند و آرام به خانه برو. در هر صورت بزودی صبح است."
حالا رایفو دوازده جادوگرش را پائین می‌فرستد، و آنها شیرها را بطرز بربرانه‌ای کتک می‌زنند؛ جادوگرها می‌توانند در هوا به آسانی بالا و پائین بروند، اما چون این کار برای شیرها ممکن نیست بنابراین نمی‌توانند در برابر ضربات آنها از خود محافظت کنند.
صدای ضرب و شتم طوری در بیابان می‌پیچد که انگار فرش‌های عظیم کهنه را خاک‌گیری می‌کنند.
مردهای سیاهپوش در هوا فریاد می‌کشند: "شماها باید به گناهتان اعتراف کنید."
در این وضع رنگ آبی روشن شیرها آبی تیره می‌شود.
دومین تذکر سیاهپوستان اینطور به صدا می‌افتد:
"شماها نه تنها رنگ پوست خود را بلکه همچنین رنگ شخصیت خود را باید تغییر دهید ــ از قیافه گرفتن دست بردارید."
در این حال شیرها کج و شَل کتک می‌خورند. خودنمائی می‌میرد.
این یک منظره رقت‌آور برای اروپائی‌ها است.
شیرهای آبی تیره رنگ بزودی دیگر در موقعیتی نیستند که بتوانند پرده را پاره کنند؛ آنها به زحمت می‌توانند بخزند.
نالۀ درد می‌تواند قوی‌ترین مرد را متأثر سازد.
رایفو مخوفانه می‌خندد.
و او برای تسلی دادن به جانوران وحشی عزیزش پنج بشکه کنیاک فرانسوی می‌فرستد.
کنیاک حیوانت بیچاره را دوباره سرحال می‌آورد.
اما وقتی جادوگرها پنج اُرگ دستی عظیم و نو هم تحویلشان می‌دهند دوباره کاملاً برقرار می‌شوند.
در این وقت شیرها هم باید می‌خندیدند.
پلوسا با صدای زنگزده می‌گوید: "اینها مناسبِ داستان جنائی هستند."
شیرها می‌نوشند و اُرگ می‌چرخانند.
اروپائی‌ها گوش‌هایشان را می‌گیرند.
و پرده بعد از کنسرت دوباره به دو قسمت پاره می‌شود ــ این بار آهسته، زیرا شیرها همگی لَنگ می‌زنند.
اروپائی‌ها برای حیوانت زیبا که پوست‌شان هنوز لکه‌های بزرگ آبیِ تیره و راه راهِ فراوانی نشان می‌دهد تأسف می‌خورند.
*
بیست و یکمین نمایش شروع می‌شود:

مرگ برمکیان. (15)


حیوان وحشی
تاریکی خود را تقسیم می‌کند، و زُبیده، زن سنگین هارون در میان لاله‌های رنگارنگِ باغچه قصر خلیفه در کنار بازوان خواجه‌های محافظش گام برمی‌دارد. جلاد مسرار از جلو در حرکت است.
هر دو با غم بزرگی در چهره در باره وقایع وحشتناک اخیر صحبت می‌کنند. زُبیده مدام می‌گرید.
مسرار با عمیق‌ترین صدای باس دوستانه صحبت می‌کند:
"من هرگز نتوانستم عاباساه را تحمل کنم. این یک ترانه قدیمی از زنان تحصیل کرده‌ای است که همیشه می‌خواهند بیرون بروند و از ثروتمندترین شاهزاده جهان هم راضی نیستند."
زُبیده می‌گوید: "و حالا او دستور داده تمام برمکیانِ دیگر را زندانی کنند؟"
جلاد مؤدبانه پاسخ می‌دهد: "همه را نه، فعلاً فقط شصت نفر را. آنها مظنون به خیانت به وطن هستند و باید همچنین از زندیقی‌های کافر حمایت کرده باشند. رفتار آزاداندیشانۀ برمکی‌ها اغلب ناخوشایند به نظرم رسیده است."
زن دوباره می‌گوید: "و آیا  نمی‌شود شوهر والامقامم را به بخشش و فراموش کردن ترغیب کرد؟"
جلاد پاسخ می‌دهد: "او در ابتدا همه چیز را بخشید و فراموش کرد ــ حالا اما هیچ چیز را."
مسرار در حال فکر کردن در کنار گل‌های لاله آبی رنگ که بلافاصله در پشت لاله‌های قرمز رشد می‌کنند می‌ایستد؛ زُبیده استراحت می‌کند.
یک پرده لطیف ابریشمی درخشانِ خاکستری رنگ با هزاران چینِ نامنظم پائین می‌افتد و همه چیز را پنهان می‌سازد، اما پرده بزودی از وسط به دو قسمت پاره می‌شود و از هر دو سمت به پرواز می‌آید.
و اروپائی‌ها یک بار دیگر پُل پهناور با دروازۀ مرتفع را و در بالای پُل دیوارهای سبزِ موربی قلعه را و در سمت راست جاده روستائی را می‌بینند که به پس‌زمینه منتهی می‌شود.
و بر روی دروازه بر نوک یک نیزه بلند سر جعفر قرار دارد. بر روی تیرک‌های باریکِ نرده‌های پُل پاها و بازوان و قطعات بدنش آویزانند. تیرک‌ها خونین‌اند، پوست قهوه‌ای رنگِ گوشت چروکیده دیده می‌گردد. زن‌ها و کودکان با عجله از روی پُل داخل دروازه می‌شوند و خود را از وحشت تکان می‌دهند. جاده روستائی کاملاً ساکت است و خورشید مشرق‌زمین به جهانِ وحشتناک می‌خندد.
و دومین حجابِ لطیف پارچه‌ایِ پُر چین پائین می‌افتد و همه چیز را می‌پوشاند.
وقتی پرده دوباره به دو قسمت پاره می‌شود و با باد می‌رود، در زیر نور ماهِ کامل برج قدیمی مربع شکلی ظاهر می‌شود که در آن روزی جعفر و عاباساه شب عروسی آزادشان را جشن گرفته بودند.
حالا شصت برمکی در آن نشسته‌اند و گرسنگی می‌کشند.
گرسنگان فحش می‌دهند و ناله می‌کنند، فریاد می‌کشند و ناله می‌کنند، دچار خنده‌های جنون‌آمیزی می‌شوند و خشمِ پُر سر و صدائی بر آنها مسلط می‌گردد. شنیدن اینها وحشتناک است. برج مربع شکل به دیوانه‌خانه تبدیل شده است.
و هارون، این هیولا، اجازه نمی‌دهد دشمنان جانی‌اش به یکباره از گرسنگی بمیرند، بلکه کاملاً آهسته ــ بارها و بارها او برایشان یک قطعه کوچک نان و یک قطعه کوچک از بهترین سینۀ بره می‌فرستد. اما همیشه فقط آنقدر کم که فقط گرسنگی افزایش می‌یابد. و همیشه به این خاطر فقط از بهترین‌ها تا برمکی‌های بیچاره مورد حمله بیماری قرار نگیرند که سریع‌تر از این گرسنگی می‌کُشد.
"تو هیولا! تو قورباغه رذل! تو آفت بشریت! تو گاو!" اینطور و هنوز خیلی بدتر از این گرسنگان به خلیفۀ متعالی فحش می‌دهند که تمام شب‌ها ساعت‌ها در جلوی برج بالا و پائین می‌رود و با شهوتِ هولناکی گوش می‌دهد که چطور برمکی‌های دیوانه گشته به هارونِ بزرگ لعنت می‌فرستند. این وحشتناک است! هارون دوباره بالا و پائین می‌رود!
یک مشتِ غول‌پیکر به سفیدی برف خود را در برابر این پرتگاه بی‌رحمی قرار داده است؛ فریادهای وحشتناک خفه شده‌اند.
با برداشته شدن مشت اروپائی‌ها مسرار را در پیش هولاگا می‌بینند.
جلاد که حالا قلعه خلیفه را کاملاً در اختیار خود دارد مانند یک دولتمرد واقعی صحبت می‌کند، مرد سرخپوش درخواست می‌کند که هولاگا باید با خوانندگانِ خود چند ترانه غمگین بخوانند تا خلق و خوی خلیفه را نرمتر سازد. هولاگا موافقت می‌کند، به شرطی که مسرار مهربان باشد و با او یک دست شطرنج بازی کند. و آن دو به کلبۀ ساکت ماهیگیری می‌روند که آن بالا بر روی تپه گل بنفشه قرار دارد؛ هولاگا یک زن وحشیست که می‌تواند بسیار عالی شطرنج بازی کند.
گل‌های رز سفید رنگ در توده‌های بسیار بزرگی به پائین می‌بارند و تپه گل بنفشه با کلبۀ ماهیگیری از دید اروپائی‌ها پنهان می‌سازد.
بلافاصله بعد از اتمام بارش گل‌های رز سفید دوباره برج مربع شکل با ماهِ کامل در کنارش بر روی صحنه ایستاده است؛ فریاد گرسنگان توسط ترانه‌های ملایمِ سوگوارانه‌ای که خوانندگان هولاگا می‌خوانند کمی از طنینش کاسته می‌شود و بتدریج کاملاً خاموش می‌گردد.
هارون بر روی مخده‌اش نشسته و در ابتدا کاملاً آرام است. اما وقتی برمکی‌ها دیگر زوزه نمی‌کشند و لعنت نمی‌کنند ــ دیگر جیغ نمی‌کشند و نمی‌نالند ــ در این هنگام مرد ستمگر فریاد می‌زند:
"مسرار! مسرار! با غلامانت این زن‌ها را بفرست بیرون. غلامانت می‌توانند با زن‌ها هر کار که می‌خواهند بکنند. و سپس سریع عاباساه و یک گاری پهن گاو به اینجا بیاور."
همه چیز انجام می‌شود. زن‌ها ناگهان دیوانه‌تر از برمکی‌های بیچاره زوزه و جیغ می‌کشند و عاباساه پیش خلیفه برده می‌شود.
صدای جیغ زن‌ها در پس‌زمینه ناگهان قطع می‌شود.
هارون به صورت عاباساه تُف می‌کند و دستور می‌دهد بر روی او پهن گاو بریزنند.
او در حال خندیدن فریاد می‌زند: "عاباساه زنده می‌ماند."
تصویر ناگهان با یک تکان شدید به دو قسمت پاره می‌شود و یک تنگۀ صخره‌ای بزرگ با ایوان‌هائی در هر دو سمتش پدیدار می‌گردد.
غول‌ها بر روی ایوان‌ها ایستاده‌اند و ستون‌های عریض و بلندی را از صخره‌ها بیرون می‌کشند و می‌خواهند آنها را از بالای گردنه بر روی ایوانِ سمت دیگر پرتاب کنند که بر رویشان غول‌های دیگر ایستاده‌اند و می‌خواهند همین کار را با ایوان سمتِ مقابلشان انجام دهند.
اما به محض اینکه آنها یک ستون را خشمگین بلند می‌کنند و می‌خواهند پرتاب کنند، ستون به دو تکه تقسیم می‌شود و بی‌صدا به دره می‌افتد. این بازی خود را مدام تکرار می‌کند. غول‌ها مرتب خشمگین‌تر می‌شوند.
غول‌های خشمگین مرتب سریع‌تر ستون‌ها را از صخره بیرون می‌کشند، و به همان نسبت ستون‌ها هم که مانند برف سفیدند و باشکوه دیده می‌شوند سریع به دو قسمت تقسیم می‌گردند؛ صخره‌ها مانند زغال سیاه و غول‌ها لخت و قهوه‌ای رنگ هستند.
ستون‌ها می‌شکنند و سقوط می‌کنند، غول‌ها از خشم می‌لرزند و عرق می‌کنند.
اما تصویر متحرک بی‌صدا می‌ماند.
*

پیکس می‌گوید: "یک نمایش از خانۀ عروسکی!"
فریم تذکر می‌دهد: "یک نمایش قوی!"
پلوسا زمزمه می‌کند: "چنان قوی که فقط مناسب مردها است."
اُلی مشکوکانه می‌گوید: "بله! بله! هیچ چیز نمی‌تواند مانند یک ازدواج مخفیانه سرانجام چنین ترسناک شود!"
کِناف می‌غرد: "اوه! شما اروپائی‌های بیچاره، شماها باید در روابطتان چه رنجی تحمل کنید! رایفو برای ما فقط نتیجۀ یک داستان عاشقانه اروپائی را نمایش می‌دهد! اگر چنین چیزی بتواند در پیش ما اتفاق افتد ببین در اروپا باید وضع چطور باشد!"
پیکس با عصبانیت صحبت می‌کند: "من فقط نمی‌دانم تا چه مدت باید هنوز این آشفتگی دیوانه‌وار را تماشا کنیم. من خوشحال خواهم گشت وقتی داستان به پایان برسد."
فریم می‌گوید: "این ضروری است که مرد آقای زندگی و مرگ زنش باشد ــ اما نباید مانند هارون چنین بی‌رحم بود ــ این کار را نباید کرد."
اُلی می‌گوید: "خباثت هارون در واقع از احساسات لطیف او ناشی می‌شود که هرگز گرامی نگهداشته نشد. نتیجۀ آن یک احساس توهین مدام بود و در نهایت او را دیوانه ساخت. آدمِ بیش از حد لطیف مناسب این جهان نیست."
کِناف فریاد می‌زند: "ما اما نمی‌خواهیم دوباره بیش از حد لطیف یا عصبانی شویم. من نمایشِ صریحِ نفرتِ هارون را برای گستاخی محض به حساب می‌آورم."
پیرترین جادوگر حالا ناگهان در میان شیرها ایستاده است، او عصای جادویش را بلند می‌کند و اینطور می‌گوید:
"شیرها، آیا شماها همان شیرهائی هستید که می‌توانستند سر یک داشمند بی‌آزار را بترکانند؟ بله؟ خوب ــ باشه! چرا خودتان را بخاطر چند برمکی گرسنه عصبانی می‌کنید که در هر حال در جامعه از گرسنگی می‌میرند و نه مانند یک نابغه اروپائی تنها ــ اینطور نیست؟"
جادوگر این را می‌گوید و مانند یک بالون به آسمان صعود می‌کند.
شیرها همدیگر را نگاه می‌کنند و می‌خندند، و در این حال تصمیم می‌گیرند دوباره شوخ باشند. و آنها شوخ هستند.
همه شیرها خود را روی پاهای پشتی قرار می‌دهند، و فریم بر روی شانه پیکس می‌جهد ــ و اُلی بر پشت فریم ــ و کِناف بر پشت اُلی ــ و پلوسا بر پشت کِناف ــ ــ ــ آخرین شیر چنان بالا در آسمان در میان ستاره‌ها ایستاده است که اروپائی‌ها به زحمت می‌توانند سر او را ببینند.
اُلی ــ در وسط ستون شیرها ــ می‌گوید: "اروپائی‌ها در مجموع شخصیت‌های بسیار جدی‌ای هستند و برایشان هیچ چیز شرم‌آورتر از رفتارِ کودکانه و احمقانۀ مردم بالغ نیست. بد نیست اگر صدا را بتدریج پائین آوریم."
پلوسا پاسخ می‌دهد: "البته، عزیزم! صدای مزخرفاتِ پائین آورده شده قوی‌ترین صداهاست، اما صدای خیلی زیبائی نیست. این را آدم می‌تواند از روش فشردۀ لطیفه‌های رایفو متوجه گردد."
رایفو ستون‌های شیری را به اطراف پرتاب می‌کند.
بر روی صحنه در همان لحظه شب از راه می‌رسد.
*
بیستمین نمایش شروع می‌شود: