20 دسامبر سال.. 19
من حالا به زودی واقعاً یک دوشیزۀ پیر باکرهام و شروع کردهام به قطع امید کردن. اما با وجود تمام
فلسفهام مرتب برای من روشنتر میشود که بعضی چیزها در
زندگی بیعیب تنظیم نگشتهاند ــ من خودم حداقل وضع خیلی خوبی در این جهان ندارم.
قبل از هرچیز هوا سرد است ــ همسایهام ادعا می‌کند که هشت درجه زیر
صفر است. ــ او یک مرد جوان بیست و شش ساله است، در دانشکدۀ معدن تحصیل می‌کند، او از منطقۀ گسکون است و در نتیجه با لهجۀ
وحشتناکی صحبت می‌کند.
من همین حالا روزنامه را نگاه کردم و آنجا درج شده است: درجۀ پائین هوا
احتمالاً هنوز مدتی طولانی ادامه خواهد یافت و این برای ورزشِ روی یخ بسیار
مناسب است.
اما روزنامه به این نمیاندیشد به خوانندگانش
اعلام کند که این خبر چطور به حال یک معلم فقیر اثر می‌کند. من خود را مجبور میبینم برای هیئت
تحریره بنویسم که چهارده روز یخبندان یک هزینۀ اضافیِ روزانه به مبلغ پنجاه سنت روی
دستم میگذارد که در مجموع میشود هفت فرانک و پنجاه سنت. و من با این پول میتوانستم یک کلاه زمستانی بخرم. فکر کنم اگر
خودم آن را زینت دهم بهتر به من بیاید.
بله هوا سرد است، و من تعطیلات دارم ــ تعطیلات اجباری. عجیب است، امروزه انگلیسیها دیگر هیچ گرایشی برای آموختن زبان ولتر از خود نشان
نمیدهند، در حالیکه هر فرانسوی در سن پنج سالگی به شرطی که
یک معلم خصوصی داشته باشد انگلیسی صحبت می‌کند. خدای من، و من اما فقط میتوانم انگلیسی و فرانسوی صحبت کنم و کمی پیانو بنوازم. خب چطور باید بیشتر
میتوانستم؟ کسی در کنار گهواره برایم نخوانده بود که من معلم
خواهم گشت. اما سپس پدر و مادرم ثروتشان را از دست دادند. ــ این در کتابهای رمان دیگر برای هیچ انسانی جالب نیست، با این وجود اما من میتوانم به شما بگویم که این موضوع در زندگی نقش بزرگی بازی
می‌کند.
در حال حاضر تنها منبع درآمدم یک خانم از اهالی مونتهویدئو است. او بسیار زیباست، اما تشنگیاش برای دانش چندان زیاد نیست. وانگهی او فوری به من گفت
که صحبت کردنِ روانِ زبان فرانسوی برایش بیاهمیت است. او اهمیت خاصی به جملات کوتاه میدهد، که من باید سپس آنها را با او تمرین کنم، برای مثال: "شما چشمان
آبی قشنگی دارید و یک ریش بلوند زیبا." یا: "فراموش نکنید که من باید یک
صورتحسابِ بزرگ به خیاط بپردازم." ــ و سپس: "فقط صبحهای زود نه." به نظر میرسد که بخصوص این برایش کاملاً مهم باشد. من دوست ندارم اصلاً در بارۀ آن
فکر کنم که او این جملات را برای چه مکالماتی لازم دارد. خدا را شکر این به من
مربوط نمیشود. من باید همانطور که ژان
دوکاس میگوید فقط ببینم که چطور میتوانم بودن و باقی ماندن را بپردازم.
ــ حالا او، همسایۀ کوچک من به خانه میآید. مرد بیچاره، او سخت سرما خورده است و طوری سرفه می‌کند که به سختی قطع میشود. و سپس او بر سینهاش میکوبد و میگوید: "میشنوید، ریهام کاملاً خراب است. اگر من یکی از مردهای پاریسی شما میبودم، مدتها قبل من را دفن
کرده بودید." او در واقع همۀ رویدادهای زندگی را به این نحو درک می‌کند، بیتفاوت از اینکه رویدادها برایش چیزهای خوب یا بد
میآورند ــ اگر او فقط بتواند آنها را در راه تجلیل از گسکون
و شخص خودش استفاده کند.
هرچه هوا در بیرون شدیدتر سرد میشودْ او هم بیشتر شادی می‌کند: "اَه،
یک هوای منزجز کننده است ــ در پیش ما حتماً امروز مردم با پیراهن آستین کوتاه
هستند." در این حال ادعا می‌کند که سرما برایش
کاملاً بیاهمیت است. اگر آدم او را کمی
تحریک کند فوری کتش را درخواهد آورد و با پیراهن آستین کوتاه بیرون خواهد رفت، فقط
برای اینکه نشان دهد چطور سرما در او بی اثر است."
در اتاقش هرگز اجاق روشن نمیشود، برای این کار او
بسیار تنبل است. او با کتابهایش پیش من میآید و در کنار اجاق می‌نشیند. اما او کتابها را کنار میگذارد و داستانهای مختلفی از دانشکدهاش برایم تعریف می‌کند. در این حال انگار
مشغول بازی تئاتر استْ انواع صداها را تقلید می‌کند. در داستانهایش هر لحظه یک
پروفسور نقش دارد که توسط یک محصل دست انداخته میشود. پروفسورها مختلفاند، اما محصل همیشه ژان
دوکاس است.
اما او یک پسر مهربان است، خندهرو، سرگرم کننده و یک چهرۀ واقعاً زیبا دارد. ــ وانگهی او حتماً حالا درِ اتاق من را خواهد زد. من فقط میخواهم مویم را کمی
آرایش کنم و یک بلوز دیگر بپوشم. گرچه من یک معلم سالخورده هستم، اما دوست ندارم
طوری دیده شوم که کودکان از من بترسند.
22 دسامبر
نه، همه چیز بد پیش میرود. حالا خانم اهلِ مونتهویدئو را هم از دست دادم. او از دیروز ناپدید شده است.
من در آپارتمانش در خیابان بوکدا بودم و سرایدار
برایم تعریف کرد که یک <افسر لژیون افتخار> او را ربوده است. ضمناً او تمام
بدهکاریاش را منصفانه پرداخته است ــ فقط معلم
را فراموش کرد ــ او هجده فرانک به من بدهکار بود. من از این پول بسیار دردآور چشم
خواهم پوشید. من خیلی مایل بودم برای همسایه کوچکم به عنوان هدیۀ کریسمس یک کروات
زیبا بخرم. او اصلاً نمیداند که چطور باید
لباس پوشید.
ژان دوکاس مانند همیشه هیاهو به راه میاندازد، سرفه می‌کند، فریاد میزند و حکایت تعریف می‌کند. امروز صبحْ قبل از آنکه به دانشکده برود درِ اتاقم را باز می‌کند، بدون آنکه در
بزند ــ او به تدریج واقعاً بیش از حد احساس فامیل بودن می‌کند ــ و پیروزمندانه فریاد میکشد:
"سلام ــ خوک دو درجه سردتر شده است."
البته منظورش از خوک دماسنج بود.
آیا میشود این را باور کرد،
این دلقک کوچک که مرتب از من خواستگاری می‌کند ــ من البته همیشه او را دست میاندازم ــ تمام تلاشش را کرد که آدرس خانم مونتهویدئوئی را از زیر زبانم بیرون بکشد. حالا میخواهم آدرس را به او بدهم، او میتواند سپس شانس خود را در خیابان بوکدا امتحان کند. ما مانند دو کودک انواع
شوخیهای فریب‌آمیز را انجام میدهیم. او واقعاً هم یک کودک است ــ اما من؟
23 دسامبر
ژان دوکاس و من در این روزها در بارۀ کریسمس بسیار جر و بحث کردیم. کریسمس
برای من معنادارترین و زیباترین جشن در کل سال است ــ برای او این جشن هیچ اهمیتی
ندارد. او در دوران کودکی کفشش را در شب کریسمس هرگز زیر دودکش بخاری دیواری قرار
نداده است. نه، یک چنین گسکونیای هیچ احساسی برای شاعرانه بودنِ جشن کریسمسِ شمالی ما
ندارد.
من خیلی مایل بودم تشوبقش کنم کفش خود را زیر دودکش قرار دهد، زیرا من موفق شده بودم یک کراوات بخرم و میخواستم آن را در کفش او قرار دهم. (من به اندازه کافی عقلم میرسد که وقتی او در خواب است آهسته به اتاقش بروم). اما او به هیچ وجه نمیخواست زیر بار این خرافاتِ احمقانه برود.
حالا اما تحقیرش برای همۀ خرافاتها به هیچوجه او را بازنمیدارد که افسار تخیلش را
دوباره و دوباره رها نسازد. از قضا امروز برایم یک داستان کاملاً غیرقابل باور
تعریف کرد. او یک عمۀ ثروتمند دارد، که حالا مرده است ــ و او قطعاً وارث ثروتش
است. عمه باید دارای یک ثروتِ نقد به مبلغ چهل هزار فرانک و علاوه بر آن
دارای املاک باشد. او؛ ژان دوکاس، میخواهد به این خاطر
ترک تحصیل کند، دیپلم فقط چیزی بیمعنیست. ــ در عوض میخواست چند سال سفر کند و بعد به وطنش بازگردد تا سرپرستی املاکِ عمۀ خدا بیامرز را
به عهده بگیرد. البته تولید در اراضیاش را ده برابر خواهد کرد، زیرا دانش علمیاش در این کار مؤثر خواهد بود. و تمام این نقشههایِ رویائی را کاملاً جدی برایم تعریف میکرد.
"اورتونز زیبا، وقتی از
سفرهایم برگردم، شما را از اینجا به خیابان ژیلوکه خواهم برد، و شما همسر من
خواهید گشت."
سپس او میخواست گونهام را ببوسد، اما فقط لبش کاکلِ مویم را میبوسد و او به سرعت ناپدید میشود. در غیر اینصورت او یک کشیدۀ آبدار دریافت میکرد. چه آدم رذلی! اما آدم نمیتواند واقعاً از او عصبانی باشد.
برای اینکه با او آشتی کنم به من قول داد با من نیمه‌شب برای عبادت به
کلیسا بیاید و پس از آن با هم در یک رستوران شام کریسمسمان را جشن بگیریم.
25 دسامبر
بله، بله، عبادت نیمه‌شب در کلیسا و شام کریسمس! ــ از دو روز قبل چیزهای
بزرگی اتفاق افتادهاند. آیا در نهایت ژان
با فانتزیهایش مرا به سرگیجه انداخت و من
تمام این چیزها را فقط خواب دیده بودم؟ ــ اما نه، همه چیز در اطرافم مانند خودِ
واقعیت دیده میشود. ژان در کنار
اجاق نشسته و با حالتِ جدی در چهرهْ یک
اثر علمی را مطالعه می‌کند. ــ نه، من خواب
نمیبینم ــ و من واقعاً خوشحالم.
بنابراین ــ آن زمان، در 23 دسامبر، او خیلی دیر به خانه میآید. من هنوز نخوابیده بودم و میشنیدم که سرفههای کاملاً وحشتناکی
می‌کند.
من فکر کردم: "پسرِ بیچاره حتماً سرما خورده است." بنابراین
دوباره بلند می‌شوم و ربدوشامبرم را
میپوشم و در کنار درِ اتاقش استراق سمع می‌کنم. او حالا دیگر سرفه نمیکردْ اما من فکر میکردم که صدای نالهاش را میشنوم. و این من را
چنان ترساند که من تمام گمانها را کنار گذاشتم و
در زدم. من جوابی نشنیدم، و از آنجا که او هرگز در را قفل نمیکندْ بنابراین داخل اتاق می‌شوم. او دراز کشیده بود و سرش از تب میگداخت؛ هنگامیکه او صدای داخل شدنم را میشنود دوباره شروع می‌کند با صدای بلند به
نالیدن.
"آه، اورتونز عزیز، من در حال
مردنم. من فکر می‌کنم به ذاتالریه دچار شدهام، من خیلی سخت نفس میکشم. ــ این پاریس
لعنتی تیر خلاص را به من شلیک کرده. ــ خدایا، این غمانگیز است که آدم چنین جوان و دور از زادگاهش بمیرد. ــ اورتونز، بگذارید برایم دکتر بیاورند."
در حالیکه او از سرنوشت غم‌انگیزش شکوه میکردْ نبض او را میگیرم و کمی دقیقتر او
را نگاه می‌کنم. من خود را مطمئن
میسازم که ژان دوکاسِ من فقط یک برونشیت بد دارد. من کمی
استعداد در پرستاری از بیمار دارم، بنابراین پزشک خبر نمیکنم، فناسون و کینین برایش تجویز می‌کنم و میگذارم که خوب عرق
کند. سپس سعی می‌کنم او را آرام سازم، و حدود ساعت چهار صبح او سعادتمند به خواب
میرود.
من تمام روزِ بعد را از کنار او تکان نخوردم. ژانِ بیچارۀ کوچک ــ او مانند
یک کودکِ بیمار بود، مدام ناله و شکایت میکرد. او در شب دوباره تب داشتْ اما نه مانند روز قبل خیلی قوی.
هنگامیکه عاقبت او خوابیدْ من هم نتوانستم دیگر خودم را ایستاده نگاه دارم.
سی و شش ساعت می‌شد که پلک بر هم نگذاشته بودم. بنابراین به خواب میروم ــ وقتی دوباره بیدار می‌شومْ ژان روی تختش نشسته
بود و به من نگاه میکرد. او دوباره چهرۀ معمولی و شادش را داشت و فقط رنگش کمی پریدهتر از همیشه بود. من از اینکه در حضور او خوابیده بودم کاملاً دستپاچه می‌شوم.
او میگوید: "شما چرت
خوبی زدید. اما من میخواهم حالا بلند شوم،
من مدت زیادی در تخت قرار داشتم. ــ و گرسنهام."
من به او توصیه می‌کنم هنوز دراز بکشد.
با این شرط که ما غذای کریسمسمان را در کنار تخت
او جشن بگیریم، و او این شرط را میپذیرد. وقتی من بیرون
میروم تا غذای مختصرمان را آماده کنمْ او پشت سرم فریاد میزند: "فراموش نکنید کفش را زیر دودکش قرار دهید."
و ما سپس کاملاً راحت در کنار تختش غذا میخوریم. ژان دوباره کاملاً خودش بود ــ و اما کمی متفاوت ــ من نمیدانم که این عارضۀ بعد از تب بود یا فناسون و کینین ــ
اما او چنان راحت رفتار میکرد که من مجبور شدم
او را سه بار تهدید کنم که اتاق را ترک خواهم کرد. اما او سپس دوباره شروع می‌کند بطرز رقتانگیری به سرفه کردن، و منِ غازِ احمق دوباره آنجا میمانم.
من ابتدا ساعت یک بعد از نیمه شب به اتاقم برمیگردم و بلافاصله به خواب میروم. وقتی بیدار می‌شوم روز کاملاً روشن بود و کسی محکم به در میکوبید.
"کیه؟"
"منم ــ ژان."
"دوباره حالتان بد است؟"
"آه، نه ــ اما من یک نامه از محضر دریافت کردهام ــ بخاطر عمۀ بیچارهام. میتونم داخل بیام؟"
"صبر کنید، من فوری به اتاق شما میآیم."
پنج دقیقه دیرتر به اتاقش میروم. همسایۀ کوچکِ من
آرام بر روی صندلیاش نشسته بود و نامۀ
محضر را در دست داشت. او اصلاً آنطور که آدم از یک وارثِ خندان انتظار دارد دیده
نمیشد، و من سریع میپرسم:
"ژان، آیا عمه هیچ چیز برایتان به ارث نگذاشته است؟"
"چرا گذاشته ــ اما متأسفانه چهل هزار فرانک نداشت، گرچه او همیشه
آن را ادعا میکرد. و وامهای زیادی برای املاکش گرفته است."
سپس نامه را به من میدهد. محضردار پرسیده
بود که آیا او میخواهد ارث را قبول
کند. پس از پرداختن تمام بدهیها دو تا سه هزار
فرانک باقی خواهد ماند. ــ این من را به تعجب نینداخت، من فقط شگفتزده بودم که داستانِ ارث بردن و عمه ْ واقعاً حقیقت داشته
است.
"خب بله ــ اما ژان سه هزار فرانک
در هر حال بهتر از هیچ است. شما که میخواهید ارثیه را قبول کنید؛ درست است؟"
او میگوید: "البته،
اما سفر بزرگم منتفی میشود. من خیلی دوست
داشتم قبل از ازدواج کمی جهان را میدیدم، برای مثال
مونت کارلو و اوستاِنده و غیره را. اما حالا این کار شدنی نیست، بنابراین ما باید فوری ازدواج کنیم."
"منظورتان چیست؟"
"منظورم این است که این زندگی برای من کافیست. سلامتیام در آن از بین میرود. ــ به همین دلیل ترجیح می‌دهم پایان را پیشبینی کنم. اورتونز قبول کن، ما با هم ازدواج میکنیم."
من احساس میکردم رنگم کاملاً
پریده است و همه چیز در مقابل چشمانم تار میشود.
"ژان، شما نباید در مورد چنین موضوعاتی شوخیِ بد کنید."
اما او هر دو دستم را میگیرد.
"شوخی؟ اورتونز، من اصلاً به شوخی فکر نمیکنم، شما بهترین زنی هستید که من اصلاً میشناسم، و من عاشق شما هستم. خدای من ــ شب گذشته ــ اگر من ترس نداشتم که
دوباره بیمار خواهم شد ــ ــ"
"اما ژان!"
"و شما اینطور خوب از من پرستاری کردید.
من وقتی با شما هستم خود را سعادتمند احساس می‌کنم. و من مانند یک قناریِ رام خواهم بود که از روی دست آدم غذا میخورد. مهربان باشید و نگوئید نه."
"اما این دیوانگیست ــ من چهار سال از
شما بزرگترم."
"سه سال و نیم. و شما مانند بیست و یکسالهها دیده میشوید. در نزد ما انبوهی از زن و شوهرانی وجود دارند که مرد از زن جوانتر است. آنجا شخص خاصی به اسم
پیو است ــ ــ نه، او این نیست ــ او رویس نام دارد ــ زنش ده سال از او بزرگتر
است. و سپس یک نفر به نام کاربال، او بیست و پنج سال کوچکتر از زنش است و لاگاتر
ــ ــ ــ"
چون حرف زدنش می‌توانست دیگر تمام نشودْ بنابراین من جریان سخنرانیاش را قطع می‌کنم:
"این از طرف من نمیتواند کار درستی
باشد. ــ شما وقتی تحصیلتان تمام شود میتوانید زن خوبی برای ازدواج پیدا کنید. نه، من به هیچ
وجه نمیخواهم."
"خب ــ هر طور که شما میخواهید. اما اگر شما ترکم کنید من دوباره بیمار خواهم شد، و بعد این تقصیر
شماست."
و او دوباره شروع می‌کند بطرز دردآوری به
سرفه کردن.
بنابراین من هم عاقبت بله می‌گویم. البته این یک حماقت بزرگ از طرف من است.
اما از آنجا که من دیگر کسی را ندارم تا به من درس اخلاق موعظه کند، بنابراین باید این
کار را خودم انجام دهم. ــ این پسر اما مطمئناً به من وفادار نخواهد ماند، او مرا
تا حد مرگ سیه روز خواهد ساخت. ــ اما اگر او مرا واقعاً دوست داشته باشد؟ من مدت درازیست که او را دوست دارمْ اما نمیخواستم این را به خودم اعتراف کنم. و من هم میخواهم در نهایت یک بار سعادتمند باشم و دوستم بدارند.
بعضی از دختران در وضعیت زندگی من به بیراهه کشیده میشوند. ــ
در واقع در پیش من هم دقیقاً همانطور است، فقط در شکلی دیگر ــ با ادارۀ ثبتِ ازدواج و کلیسا.
*
ژان همین حالا از کتاب ضخیمش به بالا نگاه می‌کند.
او نیمه شرورانه و نیمه مالیخولیائی میگوید: "فکر میکنی اگر من کفشم را
زیر دودکش بخاری دیواری قرار داده بودم امروز صبح چهل هزار فرانک عمهام را در آن پیدا میکردم؟"
"اما مطمئناً. این مجازات بیایمانی توست."
"و تو ــ تو در کفش خودت چی پیدا کردی؟"
من بلند می‌شوم و او را
در آغوش میگیرم. سپس در گوشش
زمزمه می‌کنم:
"تو را."
